طرح تولید روغن کنجد

آخرین ویرایش در ۱۴۰۵/۰۷/۱۲

روغن کنجد یکی از روغن های گیاهی با ارزش افزوده بالا است که از دانه های گیاه Sesamum indicum L. استخراج می شود و به دلیل ویژگی های حسی، ترکیب اسیدهای چرب و وجود ترکیبات آنتی اکسیدانی طبیعی، در بازار روغن های خوراکی جایگاه ویژه ای دارد. این روغن را می توان به صورت روغن کنجد پرس سرد، روغن حاصل از دانه برشته و روغن کنجد تصفیه شده تولید و عرضه کرد که هر یک از نظر فرایند تولید، طعم، پایداری و کاربرد نهایی تفاوت هایی دارند.

از نظر ترکیب اسیدهای چرب، بخش عمده روغن کنجد را اسیدهای چرب غیراشباع تشکیل می دهند. بر اساس استاندارد Codex CXS 210-1999 (استاندارد بین المللی کدکس برای روغن های خوراکی نام گذاری شده که محدوده ترکیب اسیدهای چرب و برخی الزامات کیفی روغن ها را مشخص می کند)، مقدار اسید اولئیک در روغن کنجد معمولا در محدوده 34.4 تا ۴۵.۵ درصد و اسید لینولئیک در محدوده 36.9 تا ۴۷.۹ درصد قرار دارد. اسید پالمیتیک و اسید استئاریک نیز مهم ترین اسیدهای چرب اشباع این روغن هستند.

با وجود سهم قابل توجه اسیدهای چرب غیراشباع، روغن کنجد از پایداری اکسیداتیو مناسبی برخوردار است. این ویژگی تنها به ترکیب اسیدهای چرب مربوط نیست، بلکه حضور ترکیبات طبیعی مانند سزامین، سزامولین، سزامول و توکوفرول ها نیز در کاهش سرعت اکسیداسیون و افزایش پایداری روغن نقش دارد. مقدار این ترکیبات می تواند تحت تاثیر رقم کنجد، کیفیت دانه، شرایط نگهداری و روش استخراج و فرآوری روغن تغییر کند.

کاربرد نهایی روغن کنجد نیز به نوع محصول بستگی دارد. روغن کنجد پرس سرد به دلیل حفظ بیشتر عطر، طعم و بخشی از ترکیبات طبیعی، بیشتر برای مصرف مستقیم، سالاد و پخت و پز مورد توجه قرار می گیرد؛ در حالی که روغن کنجد تصفیه شده به دلیل ویژگی های متفاوت حاصل از فرایند پالایش، قابلیت استفاده گسترده تری در مصارف حرارتی و برخی کاربردهای پخت و سرخ کردن دارد. از این رو در طراحی خط تولید روغن کنجد، تعیین نوع محصول نهایی و بازار هدف باید پیش از انتخاب فناوری استخراج، تصفیه و بسته بندی انجام شود.

تفاوت روغن کنجد تصفیه شده و تصفیه نشده

روغن کنجد موجود در بازار را از نظر میزان فرآوری می توان به دو گروه اصلی تصفیه نشده و تصفیه شده تقسیم کرد. این دو گروه از نظر رنگ، عطر، طعم، مقدار برخی ترکیبات طبیعی، پایداری، کاربرد حرارتی و فرآیند تولید با یکدیگر تفاوت دارند.

با این حال، اصطلاح «روغن کنجد تصفیه نشده» خود می تواند شامل محصولات متفاوتی باشد. برای مثال، روغن حاصل از کنجد خام و پرس سرد با روغن تولید شده از دانه کنجد برشته شده از نظر رنگ، عطر و ترکیبات طبیعی یکسان نیست. بنابراین رنگ تیره یا روشن روغن به تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص تصفیه شده یا تصفیه نشده بودن محصول نیست.

روغن کنجد تصفیه نشده

روغن کنجد تصفیه نشده معمولا پس از استخراج مکانیکی، بدون طی کردن فرآیند کامل پالایش صنعتی عرضه می شود. در این نوع روغن ممکن است عملیات ساده ای مانند ته نشینی، سانتریفیوژ و فیلتراسیون برای حذف ذرات جامد انجام شود.

سانتریفیوژ یا Centrifuge دستگاهی است که با استفاده از نیروی گریز از مرکز به جداسازی ذرات و فازهای مختلف کمک می کند.

اگر روغن بدون اعمال حرارت خارجی و صرفا با فشار مکانیکی استخراج شده باشد، می تواند در گروه روغن های پرس سرد قرار گیرد، مشروط بر اینکه سایر الزامات مربوط نیز رعایت شوند.

رنگ و طعم روغن تصفیه نشده به نوع دانه و روش فرآوری وابسته است. روغن حاصل از کنجد خام معمولا رنگ روشن تر و طعم ملایم تری دارد، در حالی که روغن حاصل از دانه های برشته شده می تواند رنگ تیره تر، عطر قوی تر و طعم مشخص کنجد برشته داشته باشد.

یکی از ویژگی های مهم روغن کنجد تصفیه نشده، حفظ مقدار بیشتری از برخی ترکیبات طبیعی مانند سزامین، سزامولین، سزامول، توکوفرول ها و فیتواسترول ها است.

توکوفرول ها گروهی از ترکیبات دارای فعالیت آنتی اکسیدانی هستند که برخی اشکال آنها در گروه ویتامین E قرار می گیرند. فیتواسترول ها نیز ترکیبات گیاهی با ساختاری مشابه استرول ها هستند که به طور طبیعی در روغن های گیاهی وجود دارند.

مطالعات نشان داده اند فرآیند پالایش می تواند مقدار بخشی از لیگنان ها و توکوفرول های روغن کنجد را کاهش دهد. در یک مطالعه مقایسه ای، مقدار کل لیگنان ها در روغن پرس شده از کنجد برشته حدود ۱۱۰۳ میلی گرم در ۱۰۰ گرم و پس از پالایش حدود ۷۹۰ میلی گرم در ۱۰۰ گرم گزارش شد. مقدار کل توکوفرول نیز از حدود ۶۵ به ۴۲ میلی گرم در ۱۰۰ گرم کاهش یافت.

این موضوع به معنی برتری مطلق روغن تصفیه نشده در تمام کاربردها نیست؛ زیرا کیفیت نهایی آن همچنان به سلامت دانه، شرایط فرآوری، میزان اسیدهای چرب آزاد، عدد پراکسید، آلودگی های احتمالی و شرایط نگهداری وابسته است.

روغن کنجد تصفیه شده

روغن کنجد تصفیه شده پس از استخراج وارد مجموعه ای از مراحل پالایش می شود تا برخی ترکیبات نامطلوب، بو، رنگ، اسیدهای چرب آزاد، ذرات و سایر ناخالصی ها کاهش پیدا کنند.

Refining یا پالایش روغن به مجموعه فرآیندهایی گفته می شود که برای بهبود خلوص، پایداری، رنگ، بو و قابلیت مصرف روغن خام انجام می شوند.

بسته به فناوری کارخانه، مراحل پالایش می توانند شامل صمغ گیری، خنثی سازی، رنگ بری و بوگیری باشند.

روغن کنجد تصفیه شده معمولا رنگ روشن تر و عطر و طعم خنثی تری دارد. این ویژگی باعث می شود طعم کنجد تاثیر کمتری بر غذای نهایی داشته باشد و محصول برای طیف گسترده تری از کاربردهای غذایی مناسب باشد.

پالایش همچنین با کاهش اسیدهای چرب آزاد و برخی ترکیبات فرار، معمولا شرایط روغن را برای استفاده در دماهای بالاتر مناسب تر می کند. با این حال نقطه دود روغن یک عدد ثابت نیست و به عواملی مانند کیفیت روغن، میزان اسیدهای چرب آزاد، سابقه حرارتی و شرایط نگهداری وابسته است.

آیا روغن تصفیه شده ارزش تغذیه ای کمتری دارد؟

عبارت «روغن تصفیه شده از نظر تغذیه ای ضعیف است» بیش از حد ساده سازی شده است.

تحقیقات انجام شده روی پالایش روغن کنجد نشان می دهند ترکیب اصلی اسیدهای چرب، از جمله اسید اولئیک و اسید لینولئیک، در جریان پالایش تغییر زیادی نمی کند؛ اما مقدار برخی ترکیبات طبیعی مانند ترکیبات فنولی، لیگنان ها و توکوفرول ها می تواند کاهش یابد.

از طرف دیگر، پالایش تنها موجب حذف ترکیبات مفید نمی شود و می تواند مقدار برخی ترکیبات نامطلوب، فلزات و محصولات اکسیداسیون را نیز کاهش دهد. بنابراین ارزیابی پالایش باید به صورت یک موازنه میان حذف ناخالصی ها و ترکیبات نامطلوب و کاهش بخشی از ترکیبات طبیعی روغن انجام شود.

مقایسه روغن کنجد تصفیه شده و تصفیه نشده

روغن کنجد برشته شده یک گروه متفاوت است

در بازار باید روغن کنجد حاصل از دانه برشته شده را نیز از روغن پرس سرد معمولی تفکیک کرد.

برشته کردن کنجد می تواند رنگ، عطر، طعم و ترکیب لیگنان های روغن را تغییر دهد. برای مثال، حرارت می تواند بخشی از سزامولین را به سزامول تبدیل کند. سزامول یک ترکیب طبیعی دارای فعالیت آنتی اکسیدانی است که می تواند در پایداری روغن نقش داشته باشد. پژوهش ها نشان داده اند برشته کردن کنجد در شرایط کنترل شده می تواند هم راندمان استخراج و هم برخی شاخص های پایداری اکسیداتیو روغن را افزایش دهد.

بنابراین در طراحی خط تولید و تدوین طرح توجیهی باید از ابتدا مشخص شود محصول هدف روغن کنجد پرس سرد، روغن کنجد حاصل از دانه برشته شده یا روغن کنجد تصفیه شده است؛ زیرا فرآیند تولید، تجهیزات، ویژگی های محصول، بازار هدف و قیمت فروش این محصولات یکسان نیست.

ارزش تغذیه ای و ویژگی های سلامت محور روغن کنجد

روغن کنجد علاوه بر کاربرد گسترده در پخت و پز و تولید محصولات غذایی، به دلیل ترکیب اسیدهای چرب و وجود برخی ترکیبات طبیعی زیست فعال، به عنوان یکی از روغن های گیاهی با ارزش تغذیه ای بالا شناخته می شود. با این حال، باید میان ویژگی تغذیه ای یک ماده غذایی و اثر درمانی یک دارو تفاوت قائل شد و مصرف روغن کنجد را نباید به عنوان جایگزین درمان بیماری ها معرفی کرد.

بخش عمده چربی روغن کنجد را اسیدهای چرب غیراشباع تشکیل می دهند. در داده های تغذیه ای مرجع، هر ۱۰۰ گرم روغن کنجد حدود 100 گرم چربی دارد که نزدیک به 39.7 گرم آن چربی تک غیر اشباع و حدود 41.7 گرم آن چربی چند غیر اشباع است. مقدار چربی اشباع نیز حدود 14.2 گرم در ۱۰۰ گرم گزارش شده است.

ارزش غذایی روغن کنجد

ارزش غذایی واقعی محصول تجاری می تواند تحت تاثیر نوع دانه کنجد، روش استخراج، میزان تصفیه و فرایند تولید قرار گیرد؛ بنابراین در طراحی برچسب تغذیه ای محصول نهایی باید از نتایج آزمون آزمایشگاهی و الزامات قانونی مربوط به برچسب گذاری مواد غذایی استفاده شود.

محدودیت ها و نکات مصرف روغن کنجد

روغن کنجد مانند سایر روغن های خوراکی دارای انرژی بالایی است و هر ۱۰۰ گرم آن حدود 884 کیلوکالری انرژی دارد. بنابراین مصرف آن باید متناسب با نیاز انرژی روزانه باشد و در افراد دارای اضافه وزن یا رژیم های کنترل کالری، مقدار مصرف اهمیت دارد.

مهم ترین محدودیت مصرف روغن کنجد مربوط به حساسیت یا آلرژی به کنجد است. افرادی که به کنجد حساسیت دارند ممکن است نسبت به روغن کنجد، به ویژه انواع تصفیه نشده، نیز واکنش نشان دهند و باید در مصرف آن احتیاط کنند.

همچنین روغن کنجد نباید به عنوان محصول درمانی برای بیماری هایی مانند دیابت، چاقی یا مشکلات گوارشی معرفی شود. ارزش این محصول بیشتر به ترکیب اسیدهای چرب و ترکیبات طبیعی آن مربوط است و مصرف آن باید در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل انجام شود.

مواد اولیه و مشخصات کنجد مناسب روغن کشی

ماده اولیه اصلی این طرح دانه کنجد سالم و یکنواخت است. درصد روغن، رطوبت، میزان ناخالصی، سلامت ظاهری، رقم کنجد و شرایط انبارداری مستقیما بر راندمان روغن گیری و کیفیت محصول نهایی اثر می گذارند.

برای خرید صنعتی، بهتر است مشخصات پذیرش محموله شامل حد مجاز رطوبت و ناخالصی، نبود آلودگی و کپک زدگی، یکنواختی دانه و روش نمونه برداری در قرارداد تامین تعریف شود. در واحدهای پرس سرد، کیفیت دانه اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا محصول نهایی حداقل فرآوری را تجربه می کند و نقص ماده اولیه می تواند مستقیما در طعم، بو و پایداری روغن منعکس شود.

فرآیند تولید روغن کنجد به روش پرس سرد

تولید روغن کنجد به روش پرس سرد یک فرآیند مکانیکی است که هدف آن استخراج روغن از دانه کنجد با حداقل مداخله حرارتی و حفظ ویژگی های طبیعی محصول است. بر اساس تعریف Codex Alimentarius یا کدکس مواد غذایی، مجموعه استانداردهای بین المللی تدوین شده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و سازمان جهانی بهداشت، روغن پرس سرد روغنی است که با روش های مکانیکی مانند فشردن یا پرس کردن و بدون اعمال حرارت خارجی استخراج می شود. عملیات تکمیلی مانند ته نشینی، فیلتراسیون و سانتریفیوژ نیز می تواند برای شفاف سازی روغن انجام شود.

فرآیند صنعتی تولید روغن کنجد پرس سرد معمولا شامل مراحل زیر است:

۱. دریافت و کنترل اولیه دانه کنجد

دانه کنجد ورودی پیش از ورود به خط تولید باید از نظر رطوبت، مقدار ناخالصی، آلودگی های خارجی، دانه های آسیب دیده و کیفیت ظاهری کنترل شود. کیفیت ماده اولیه مستقیما بر راندمان روغن گیری، کیفیت حسی روغن، پایداری در زمان نگهداری و کیفیت کنجاله حاصل اثر می گذارد.

استفاده از کنجد نامناسب، مرطوب یا دارای ناخالصی زیاد می تواند علاوه بر کاهش راندمان استخراج، موجب افت کیفیت روغن و افزایش بار عملیات تصفیه و فیلتراسیون شود.

۲. بوجاری، پاک سازی و سورت دانه ها

در مرحله آماده سازی، دانه های کنجد وارد تجهیزات بوجاری و پاک سازی می شوند. مواد خارجی مانند گرد و غبار، قطعات گیاهی، سنگ ریزه، خاک و سایر ناخالصی ها باید تا حد امکان از دانه جدا شوند.

در خطوط صنعتی می توان از مجموعه ای از تجهیزات شامل سرند، جداکننده ثقلی، سنگ گیر و جداکننده مغناطیسی استفاده کرد. جداکننده مغناطیسی برای حذف احتمالی قطعات فلزی از جریان دانه اهمیت دارد و علاوه بر حفاظت از محصول، از آسیب دیدن تجهیزات پرس جلوگیری می کند.

پس از پاک سازی، دانه های سالم و یکنواخت توسط نوار نقاله یا سیستم انتقال بسته به سمت واحد روغن گیری هدایت می شوند.

۳. کنترل رطوبت و آماده سازی دانه

رطوبت دانه یکی از پارامترهای مهم در عملکرد پرس است. رطوبت بسیار زیاد یا بسیار کم می تواند بر جریان ماده در دستگاه، فشار ایجاد شده، راندمان استخراج روغن و خصوصیات کنجاله تاثیر بگذارد.

در یک خط واقعی، مقدار مناسب رطوبت باید با توجه به رقم کنجد، نوع دستگاه پرس و مشخصات محصول نهایی تعیین شود. در تولید روغن پرس سرد، آماده سازی دانه نباید به شکلی انجام شود که ماهیت فرآیند را به استخراج حرارتی تبدیل کند.

پوست گیری کنجد نیز بسته به نوع محصول، فناوری خط و بازار هدف می تواند انجام شود یا دانه به صورت کامل وارد پرس شود. بنابراین استفاده از کنجد پوست دار یا پوست گیری شده باید در طراحی فرآیند به صورت مشخص تعیین شود و یک قاعده ثابت برای تمام خطوط تولید نیست.

۴. روغن گیری با پرس مکانیکی

دانه آماده شده وارد دستگاه پرس، معمولا از نوع پرس مارپیچی یا Screw Press می شود. Screw Press به دستگاهی گفته می شود که با استفاده از یک محور مارپیچی، دانه را در طول محفظه فشرده کرده و روغن را از بخش جامد جدا می کند.

در این مرحله بر اثر فشار مکانیکی، دو جریان اصلی ایجاد می شود:

روغن خام پرس سرد که حاوی مقداری ذرات ریز معلق است؛

و کنجاله یا کیک پرس که بخش جامد باقی مانده پس از خروج قسمتی از روغن دانه است.

در فرآیند پرس سرد، حرارت خارجی برای افزایش راندمان استخراج اعمال نمی شود. با این حال به علت اصطکاک و فشار مکانیکی داخل دستگاه، دمای دانه و روغن می تواند هنگام عملیات افزایش پیدا کند. به همین دلیل کنترل شرایط کار دستگاه، سرعت مارپیچ، فشار و دمای خروجی در طراحی و بهره برداری خط اهمیت دارد.

نمی توان عدد ثابت ۴۰ درجه سانتی گراد را به عنوان معیار جهانی تمام دستگاه های پرس سرد در نظر گرفت؛ زیرا کدکس برای تعریف روغن پرس سرد یک سقف دمای مشخص اعلام نکرده و اصل را بر استخراج مکانیکی بدون اعمال حرارت خارجی قرار داده است.

تحقیقات روی روغن کنجد نیز نشان داده اند که افزایش دمای پرس می تواند راندمان استخراج روغن را افزایش دهد، اما در مقابل بر برخی شاخص های کیفی اثر بگذارد. در یک مطالعه، افزایش دمای پرس از ۳۰ به ۱۲۰ درجه سانتی گراد موجب افزایش بازده استخراج از حدود ۳۸ به ۵۱ درصد شد، در حالی که مقدار برخی ترکیبات مانند توکوفرول ها و ترکیبات فنولی با افزایش دما کاهش پیدا کرد. به همین دلیل انتخاب شرایط پرس باید میان راندمان استخراج و کیفیت روغن تعادل ایجاد کند.

۵. جداسازی اولیه و ته نشینی روغن

روغن خروجی از پرس کاملا شفاف نیست و معمولا مقداری ذرات بسیار ریز کنجد و مواد جامد معلق همراه آن خارج می شود. بنابراین روغن می تواند ابتدا وارد مخزن ته نشینی شود تا بخشی از ذرات سنگین تر به طور طبیعی جدا شوند.

بسته به طراحی کارخانه، استفاده از سانتریفیوژ نیز امکان پذیر است. سانتریفیوژ یا Centrifuge تجهیزی است که با ایجاد نیروی گریز از مرکز، جداسازی ذرات جامد یا فازهای مختلف را تسریع می کند.

۶. فیلتراسیون روغن کنجد

پس از جداسازی اولیه، روغن برای حذف ذرات جامد باقی مانده وارد مرحله فیلتراسیون می شود. یکی از تجهیزات متداول در این مرحله فیلتر پرس یا Filter Press است؛ تجهیزی که روغن را از میان صفحات و پارچه های فیلتر عبور داده و بخش قابل توجهی از ذرات معلق را جدا می کند.

نوع و دقت سیستم فیلتراسیون باید متناسب با ظرفیت کارخانه، میزان مواد جامد موجود در روغن و درجه شفافیت مورد انتظار محصول انتخاب شود.

فیلتراسیون مناسب علاوه بر بهبود ظاهر روغن، می تواند مقدار رسوبات قابل مشاهده در بطری را کاهش داده و شرایط مناسب تری برای نگهداری محصول ایجاد کند.

۷. ذخیره سازی روغن فیلتر شده

روغن شفاف شده پس از فیلتراسیون به مخازن مناسب ذخیره سازی منتقل می شود. در خطوط صنایع غذایی استفاده از مخازن ساخته شده از فولاد زنگ نزن مناسب تماس با مواد غذایی اهمیت دارد.

مخازن باید تا حد امکان روغن را در برابر نور، گرمای اضافی، هوا و آلودگی محیطی محافظت کنند؛ زیرا تماس با اکسیژن و شرایط نامناسب نگهداری می تواند سرعت اکسیداسیون روغن را افزایش دهد.

پس از انجام کنترل های کیفی، روغن پرس سرد می تواند به بخش بسته بندی منتقل شود.

۸. جداسازی و مدیریت کنجاله کنجد

جریان جامد خارج شده از دستگاه پرس، کنجاله کنجد یا Press Cake نام دارد. Press Cake به ماده جامدی گفته می شود که پس از استخراج مکانیکی بخشی از روغن دانه باقی می ماند.

بر خلاف ادعای رایج مبنی بر انتقال پروتئین پوست کنجد به روغن، بخش عمده پروتئین و فیبر دانه در همین کنجاله باقی می ماند. مطالعات انجام شده روی کنجاله حاصل از پرس سرد کنجد نشان می دهند این محصول جانبی می تواند دارای مقادیر قابل توجهی پروتئین، فیبر و روغن باقیمانده باشد.

بنابراین کنجاله کنجد صرفا یک ضایعات تولیدی نیست و بسته به کیفیت ماده اولیه، شرایط فرآوری و الزامات قانونی می تواند برای خوراک دام یا پس از فرآوری و کنترل کیفی مناسب، در برخی کاربردهای غذایی و صنعتی نیز مورد بررسی قرار گیرد. تعیین بازار فروش کنجاله در طرح توجیهی اهمیت اقتصادی دارد، زیرا فروش این محصول جانبی می تواند بخشی از درآمد واحد تولید روغن کنجد را تشکیل دهد.

نکته مهم درباره روغن پرس سرد و روغن تصفیه شده

در طراحی خط تولید باید میان روغن کنجد پرس سرد و روغن کنجد تصفیه شده تفاوت قائل شد. مطابق تعریف کدکس، روغن پرس سرد با روش مکانیکی و بدون اعمال حرارت خارجی تولید می شود و عملیات ساده ای مانند ته نشینی، شستشو، فیلتراسیون و سانتریفیوژ برای پاک سازی آن قابل انجام است.

بنابراین عبارتی مانند «روغن پرس سرد پس از فیلتراسیون برای پالایش کامل ارسال می شود» می تواند از نظر تعریف محصول گمراه کننده باشد. اگر محصول نهایی قرار است وارد عملیات متعارف پالایش روغن شامل مراحل مختلف تصفیه شود، باید مسیر تولید روغن تصفیه شده به صورت جداگانه در طراحی فرآیند مشخص شود.

مسیر اصلی تولید روغن کنجد پرس سرد را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:

راندمان استخراج و بالانس مواد

راندمان روغن گیری به درصد روغن دانه، رطوبت، تنظیمات پرس و شرایط فرآیند وابسته است. در سناریوی پایه این طرح، راندمان خالص استخراج حدود ۴۲ درصد در نظر گرفته شده است.

بر این مبنا، از هر ۱,۰۰۰ کیلوگرم کنجد پاک شده حدود ۴۲۰ کیلوگرم روغن و حدود ۵۸۰ کیلوگرم کنجاله و مواد جامد حاصل می شود. برای تولید سالانه ۵۰۰ تن روغن کنجد نیز تقریبا ۱,۱۹۰ تن دانه کنجد مورد نیاز خواهد بود.

این بالانس یک فرض طراحی است و پیش از خرید نهایی تجهیزات باید با آزمون واقعی دانه و دستگاه پرس تایید شود؛ زیرا حتی چند درصد تغییر در راندمان استخراج می تواند مصرف ماده اولیه و بهای تمام شده را به شکل محسوسی تغییر دهد.

تفاوت پرس گرم و پرس سرد در تولید روغن کنجد

البته حتی در دستگاه پرس سرد نیز بر اثر اصطکاک و فشار مکانیکی، دمای دانه و روغن می تواند مقداری افزایش یابد. بنابراین کنترل دمای خروجی یکی از پارامترهای مهم بهره برداری از خط پرس سرد است، اما نمی توان گفت تمامی روغن های پرس سرد الزاما در دمای دقیق ۴۰ درجه سانتی گراد تولید می شوند.

در مقابل، در Hot Press یا پرس گرم دانه کنجد پیش از پرس یا در جریان آماده سازی تحت عملیات حرارتی قرار می گیرد. هدف از حرارت دهی می تواند کاهش رطوبت، تغییر ساختار سلولی دانه، تسهیل آزاد شدن روغن، افزایش راندمان استخراج و ایجاد ویژگی های حسی خاص در محصول باشد.

تاثیر دما بر راندمان روغن گیری

یکی از مزیت های اصلی پرس در دمای بالاتر، افزایش راندمان استخراج روغن است. حرارت می تواند ویسکوزیته روغن را کاهش داده و آزاد شدن آن از بافت دانه را تسهیل کند.

در یک مطالعه روی روغن کنجد، با افزایش دمای پرس از 30 به ۱۲۰ درجه سانتی گراد، بازده استخراج روغن از حدود 38 درصد به ۵۱ درصد افزایش یافت. این موضوع نشان می دهد که از دید اقتصادی، دمای فرآیند می تواند تاثیر مستقیم بر مقدار روغن قابل استحصال از هر واحد دانه کنجد داشته باشد. فرآیند تصفیه

تاثیر دما بر ترکیبات حساس به حرارت

افزایش راندمان استخراج تنها معیار انتخاب روش تولید نیست. دمای بالا می تواند بر برخی ترکیبات طبیعی روغن اثر بگذارد.

در همان مطالعه، افزایش دمای پرس باعث کاهش مقدار توکوفرول ها و ترکیبات فنولی شد. توکوفرول ها گروهی از ترکیبات طبیعی دارای فعالیت آنتی اکسیدانی هستند که برخی اشکال آنها در گروه ویتامین E قرار می گیرند. ترکیبات فنولی نیز گروهی از مواد طبیعی گیاهی هستند که می توانند در خواص آنتی اکسیدانی روغن نقش داشته باشند.

با این حال، این موضوع به معنی آن نیست که تمام ویژگی های روغن در اثر حرارت از بین می روند. در همان تحقیق، تفاوت معنی داری در ترکیب اصلی اسیدهای چرب روغن حاصل از دماهای مختلف مشاهده نشد.

تاثیر حرارت بر عطر، طعم و پایداری روغن

فرآوری حرارتی کنجد می تواند ویژگی های حسی روغن را نیز تغییر دهد. در تولید برخی انواع روغن کنجد، دانه ها پیش از روغن گیری برشته می شوند تا طعم و عطر مشخص و قوی تری در روغن ایجاد شود.

حرارت همچنین می تواند ترکیبات لیگنانی روغن کنجد را تغییر دهد. برای مثال، بخشی از سزامولین می تواند در اثر فرآوری حرارتی به ترکیباتی مانند سزامول تبدیل شود. سزامول یکی از ترکیبات آنتی اکسیدانی طبیعی روغن کنجد است و افزایش مقدار آن در برخی شرایط حرارتی می تواند به افزایش پایداری اکسیداتیو روغن کمک کند.

با این حال، این موضوع به معنی آن نیست که هر روغنی که با پرس سرد تولید شود بدون کنترل کیفی قابل مصرف مستقیم است. کیفیت دانه، آلودگی های احتمالی، میزان رطوبت، اسیدیته، عدد پراکسید، ناخالصی ها و شرایط بهداشتی فرآیند باید کنترل شوند و محصول نهایی باید با الزامات قانونی و استانداردهای مربوط به روغن خوراکی مطابقت داشته باشد.

آیا روغن پرس سرد همان روغن ارگانیک است؟

خیر. پرس سرد و ارگانیک دو مفهوم متفاوت هستند.

پرس سرد به روش استخراج روغن مربوط است، در حالی که ارگانیک بودن به روش تولید کشاورزی دانه کنجد و رعایت الزامات و گواهی های مربوط به تولید ارگانیک ارتباط دارد.

بنابراین روغن کنجد پرس سرد تنها زمانی می تواند با عنوان ارگانیک عرضه شود که دانه کنجد و زنجیره تولید آن شرایط و گواهی لازم برای محصول ارگانیک را داشته باشند. صرف استفاده از دستگاه پرس سرد، روغن را به محصول ارگانیک تبدیل نمی کند.

همچنین نبود مواد نگهدارنده یک ویژگی انحصاری پرس سرد نیست. ضرورت یا مجاز بودن استفاده از افزودنی ها تابع نوع محصول، استاندارد محصول و مقررات غذایی است. بر اساس کدکس، در روغن های بکر استفاده از افزودنی غذایی مجاز نیست.

مقایسه پرس سرد و پرس گرم روغن کنجد

از دید طرح توجیهی تولید روغن کنجد، انتخاب میان پرس سرد و پرس گرم نباید صرفا بر اساس این تصور انجام شود که یکی «سالم» و دیگری «نامناسب» است. روش مناسب باید بر اساس نوع محصول نهایی، بازار هدف، قیمت فروش، کیفیت مورد انتظار، راندمان استخراج، ظرفیت خط و ارزش اقتصادی کنجاله و روغن انتخاب شود.

در واحدهایی که هدف آنها تولید روغن کنجد پرس سرد با ارزش افزوده بالاتر و عرضه در بازار محصولات ممتاز است، کنترل دمای فرآیند و حفظ ویژگی های طبیعی محصول اهمیت بیشتری دارد. در مقابل، در خطوطی که افزایش راندمان روغن گیری یا تولید روغن کنجد با عطر و طعم برشته مورد نظر است، فرآوری حرارتی کنترل شده می تواند بخشی از فرآیند تولید باشد.

سایر روش های استخراج روغن کنجد

علاوه بر پرس سرد و پرس گرم، استخراج روغن در مقیاس صنعتی می تواند با حلال نیز انجام شود. در این روش از حلال مناسب برای بازیابی بخش بیشتری از روغن موجود در دانه یا کنجاله استفاده می شود و سپس حلال از روغن جدا و بازیابی می شود. این مسیر معمولا در واحدهای بزرگ و با هدف افزایش بازیابی اقتصادی مطرح است.

فناوری های پیشرفته تری مانند استخراج با دی اکسید کربن فوق بحرانی نیز وجود دارند. در این روش، دی اکسید کربن در فشار بالا نقش حلال استخراج را ایفا می کند. مزیت اصلی آن نبود باقی مانده حلال آلی در محصول است، اما تجهیزات فشار بالا و سرمایه گذاری بیشتر باعث می شود کاربرد آن برای یک واحد ۵۰۰ تنی تنها در صورت وجود بازار ویژه و ارزش افزوده کافی توجیه پذیر باشد.

فرآیند تصفیه و پالایش روغن کنجد

اگر محصول نهایی روغن کنجد تصفیه شده باشد، روغن خام پس از استخراج وارد مراحل پالایش می شود. مسیر متداول می تواند شامل صمغ گیری، خنثی سازی، رنگ بری و بوگیری باشد.

در صمغ گیری بخشی از فسفولیپیدها و مواد صمغی کاهش می یابند، در خنثی سازی اسیدهای چرب آزاد کنترل می شوند، رنگ بری برای کاهش رنگدانه ها و برخی محصولات اکسیداسیون به کار می رود و در بوگیری ترکیبات فرار ایجادکننده بو و طعم نامطلوب کاهش می یابند. شدت پالایش باید با کیفیت روغن خام و مشخصات محصول نهایی هماهنگ باشد.

محصولات اصلی و جانبی خط تولید روغن کنجد

محصول اصلی کارخانه، بسته به فناوری انتخاب شده، می تواند روغن کنجد پرس سرد، روغن کنجد خام یا روغن کنجد تصفیه شده باشد.

مهم ترین محصول جانبی خط، کنجاله کنجد است که پس از استخراج روغن باقی می ماند و همچنان حاوی پروتئین، فیبر و مقداری روغن باقیمانده است. بسته به مشخصات کیفی و الزامات قانونی، این ماده می تواند در بازار خوراک دام یا برخی کاربردهای غذایی و صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.

ناخالصی های بوجاری، رسوبات و مواد حاصل از فیلتراسیون نیز از دیگر جریان های جانبی خط هستند که باید در طراحی مدیریت پسماند کارخانه در نظر گرفته شوند.

تجهیزات و ماشین آلات مورد نیاز خط تولید روغن کنجد

تجهیزات مورد نیاز برای تولید روغن کنجد به ظرفیت کارخانه، روش روغن گیری، نوع محصول نهایی و سطح اتوماسیون خط بستگی دارد. یک واحد کوچک فروشگاهی ممکن است تنها از یک دستگاه پرس و سیستم ساده فیلتراسیون استفاده کند، اما در یک واحد نیمه صنعتی یا صنعتی، خط تولید باید مراحل دریافت و پاک سازی کنجد، آماده سازی، روغن گیری، جداسازی ذرات، فیلتراسیون، ذخیره سازی و بسته بندی را به صورت پیوسته و کنترل شده پوشش دهد.

بنابراین در طرح توجیهی تولید روغن کنجد نباید انتخاب تجهیزات صرفا بر اساس ابعاد یا قیمت یک دستگاه پرس انجام شود. ظرفیت واقعی فرآوری دانه بر حسب کیلوگرم در ساعت، راندمان روغن گیری و مقدار روغن باقی مانده در کنجاله از مهم ترین شاخص های انتخاب ماشین آلات هستند.

ماشین آلات اصلی خط تولید روغن کنجد پرس سرد

دستگاه پرس سرد روغن کنجد

مهم ترین تجهیز خط، دستگاه پرس روغن است. در خطوط پیوسته صنعتی معمولا از Screw Press یا پرس مارپیچی استفاده می شود. پرس مارپیچی دستگاهی است که دانه کنجد را با حرکت یک محور مارپیچی درون محفظه تحت فشار قرار می دهد و در نتیجه روغن از بخش جامد دانه جدا می شود.

استفاده از پرس مارپیچی برای استخراج مکانیکی روغن از دانه های روغنی یک فناوری شناخته شده است و در مطالعات علمی مربوط به روغن کنجد نیز از این نوع دستگاه استفاده شده است. برای نمونه، در یک مطالعه روی کنجد ایرانی، روغن از دانه پاک شده با یک پرس مارپیچی استخراج و سپس برای حذف بقایای کنجاله فیلتر شده است.

در انتخاب دستگاه پرس نباید فقط به ظرفیت اعلام شده توسط سازنده توجه کرد. حداقل مشخصات زیر باید بررسی شوند:

• ظرفیت واقعی ورود کنجد بر حسب کیلوگرم در ساعت؛
• راندمان استخراج روغن؛
• درصد روغن باقی مانده در کنجاله؛
• توان الکتروموتور و مصرف برق؛
• سرعت دوران محور مارپیچی؛
• امکان کنترل دمای محفظه و روغن خروجی؛
• جنس قطعات در تماس با دانه و روغن؛
• امکان تنظیم فشار و شرایط پرس؛
• قابلیت کار پیوسته در ظرفیت طراحی؛
• سهولت شستشو و نظافت؛
• دسترسی به قطعات یدکی، مارپیچ و قطعات سایشی.

به همین دلیل عباراتی مانند «دستگاه ۱۵۰ کیلوگرمی» یا «دستگاهی به اندازه یک میز» برای طراحی یک طرح صنعتی اطلاعات کافی محسوب نمی شوند.

تجهیزات پاک سازی کنجد

یکی از نقاطی که در مقاله های عمومی کمتر مورد توجه قرار می گیرد، تجهیزات آماده سازی ماده اولیه است. ورود سنگ، خاک یا قطعات فلزی علاوه بر کاهش کیفیت روغن می تواند باعث فرسایش مارپیچ و محفظه پرس شود.

راهنمای فنی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز در خطوط روغن کشی مکانیکی بر پاک سازی ماده اولیه پیش از پرس تاکید می کند و استفاده از سرند و جداکننده مغناطیسی را برای حذف ناخالصی ها و فلزات از دانه های ورودی مطرح می کند.

بنابراین برای یک خط تولید حرفه ای، بوجاری، سنگ گیری و جداسازی فلزات نباید تجهیزات فرعی در نظر گرفته شوند.

سیستم فیلتراسیون روغن کنجد

روغن خروجی از پرس معمولا حاوی ذرات ریز دانه و کنجاله است و پیش از ذخیره سازی و بسته بندی باید شفاف شود.

در واحدهای ساده می توان از Filter Press یا فیلتر پرس استفاده کرد. فیلتر پرس تجهیزی متشکل از صفحات و پارچه های فیلتر است که روغن با عبور از آنها از بخش قابل توجهی از ذرات جامد جدا می شود.

در خطوط با ظرفیت بالاتر، بسته به طراحی فرآیند، می توان از سیستم های بسته تر یا تجهیزات پیوسته فیلتراسیون نیز استفاده کرد. اصل فنی مهم این است که ظرفیت فیلتر باید با حجم روغن خروجی پرس متناسب باشد؛ در غیر این صورت بخش فیلتراسیون می تواند به گلوگاه خط تبدیل شود.

راهنمای فنی FAO نیز در فرآیند استخراج مکانیکی روغن، جداسازی اولیه ذرات و سپس استفاده از فیلتر پرس را به عنوان یکی از روش های شفاف سازی روغن پیش از ذخیره سازی مطرح می کند.

مخازن ذخیره روغن

مخازن جمع آوری، ته نشینی و ذخیره سازی روغن باید برای تماس با مواد غذایی مناسب باشند. در خطوط حرفه ای معمولا از مخازن ساخته شده از Stainless Steel یا فولاد زنگ نزن مناسب صنایع غذایی استفاده می شود.

ظرفیت مخازن باید بر اساس میزان تولید روزانه، زمان لازم برای ته نشینی یا فیلتراسیون و برنامه بسته بندی تعیین شود. طراحی نادرست ظرفیت مخازن می تواند باعث توقف دستگاه پرس یا ایجاد محدودیت در بهره برداری پیوسته خط شود.

تجهیزات انتقال مواد

در یک واحد کوچک ممکن است انتقال کنجد به صورت دستی انجام شود، اما با افزایش ظرفیت استفاده از بالابرها، نوارهای انتقال یا سیستم های بسته برای جابه جایی دانه اهمیت بیشتری پیدا می کند.

هدف از این تجهیزات تنها کاهش نیروی انسانی نیست؛ بلکه باید خوراک یکنواخت دستگاه پرس، کاهش آلودگی و کاهش ریزش ماده اولیه را نیز تامین کنند.

آیا کمپرسور باد ۲۰ لیتری الزامی است؟

بر خلاف آنچه در برخی معرفی های کارگاهی ذکر می شود، کمپرسور باد با مخزن ۲۰ لیتری یک تجهیز ثابت و الزامی برای تمام خطوط تولید روغن کنجد نیست.

کمپرسور زمانی مورد نیاز است که تجهیزاتی مانند شیرهای پنوماتیکی، فیلتر، دستگاه پرکن، دربند یا سایر بخش های خط با هوای فشرده کار کنند.

Pneumatic یا پنوماتیک به تجهیزاتی گفته می شود که برای ایجاد حرکت یا کنترل اجزا از هوای فشرده استفاده می کنند.

ظرفیت کمپرسور نیز نباید صرفا بر اساس حجم مخزن، مثلا ۲۰ لیتر، تعیین شود؛ بلکه باید دبی هوای مورد نیاز، فشار کاری تجهیزات و تعداد مصرف کننده های همزمان محاسبه شود. بنابراین در یک خط صنعتی ممکن است کمپرسوری بسیار بزرگ تر از نمونه های کارگاهی لازم باشد.

تجهیزات بسته بندی روغن کنجد

اگر روغن در همان واحد تولیدی به محصول مصرفی تبدیل شود، تجهیزات بسته بندی نیز جزو خط اصلی محسوب می شوند. بسته به ظرفیت می توان از تجهیزات نیمه اتوماتیک یا اتوماتیک شامل:

پرکن روغن، دربند، لیبل زن، جت پرینتر و تجهیزات بسته بندی نهایی

استفاده کرد.

Jet Printer یا جت پرینتر دستگاه چاپ غیرتماسی است که اطلاعاتی مانند تاریخ تولید، تاریخ انقضا، شماره بچ یا سری ساخت را روی بسته بندی درج می کند.

معیارهای انتخاب تجهیزات خط تولید روغن کنجد

در زمان استعلام و مقایسه ماشین آلات، حداقل این شاخص ها باید از تامین کننده دریافت شود:

بنابراین تعداد و ظرفیت ماشین آلات خط تولید روغن کنجد باید پس از تعیین ظرفیت اسمی کارخانه و ساعات کاری سالانه محاسبه شود. انتخاب یک دستگاه پرس کوچک و چند مخزن جانبی ممکن است برای یک فروشگاه یا کارگاه محدود قابل قبول باشد، اما برای یک طرح توجیهی صنعتی، کل زنجیره از دریافت دانه کنجد تا بسته بندی روغن باید به صورت یک سیستم یکپارچه طراحی و ظرفیت سنجی شود.

تاسیسات مورد نیاز کارخانه روغن کنجد

تاسیسات مورد نیاز به ظرفیت خط و سطح اتوماسیون بستگی دارد. مهم ترین زیرساخت ها شامل برق سه فاز، آب بهداشتی، تهویه، روشنایی صنعتی، سیستم دفع فاضلاب و پسماند و در صورت نیاز هوای فشرده هستند.

توان برق باید بر اساس مجموع بار دستگاه های پرس، بوجاری، پمپ ها، فیلتر، بسته بندی و تجهیزات جانبی محاسبه شود. اگر شیرها یا تجهیزات بسته بندی پنوماتیکی باشند، ظرفیت کمپرسور باید بر اساس دبی و فشار هوای مصرفی انتخاب شود، نه صرفا حجم مخزن آن.

زمین، ساختمان و جانمایی واحد تولید

برای سناریوی پایه مقاله، حدود ۲,۰۰۰ مترمربع زمین و ۱,۰۰۰ مترمربع زیربنا در نظر گرفته شده است. این ارقام باید با ضوابط محل اجرا، ظرفیت انبار مواد اولیه و محصول، مسیرهای تردد و توسعه آتی تطبیق داده شوند.

جانمایی مناسب باید مسیر دریافت و انبار کنجد، پاک سازی، پرس، فیلتراسیون، مخازن، بسته بندی و انبار محصول را تا حد امکان یک طرفه و بدون تداخل طراحی کند. تفکیک بخش مواد اولیه، سالن تولید، انبار بسته بندی و محصول نهایی، فضای کنترل کیفیت و خدمات کارکنان برای رعایت الزامات صنایع غذایی اهمیت دارد.

فناوری های نوین در تولید روغن کنجد

در خطوط جدید می توان از حسگرهای دما و فشار، کنترل خودکار سرعت پرس، انتقال بسته مواد، ثبت دیجیتال پارامترهای تولید و سیستم های فیلتراسیون پیشرفته برای افزایش ثبات فرآیند استفاده کرد.

PLC یا Programmable Logic Controller به معنی کنترل کننده منطقی برنامه پذیر است و برای کنترل خودکار تجهیزات خط استفاده می شود. VFD یا Variable Frequency Drive نیز درایو فرکانس متغیر است که امکان تنظیم سرعت موتور و کنترل بهتر عملکرد پرس، پمپ و تجهیزات انتقال را فراهم می کند.

در بسته بندی محصولات با ارزش افزوده بالا، استفاده از گاز نیتروژن برای کاهش اکسیژن فضای خالی ظرف، سیستم ردیابی شماره بچ و ثبت دیجیتال سوابق تولید می تواند به کنترل کیفیت و مدیریت بهتر ماندگاری کمک کند.

بسته بندی و شرایط نگهداری روغن کنجد

روغن کنجد پس از تولید باید در بسته بندی مناسب و دور از عوامل تسریع کننده اکسیداسیون نگهداری شود. نور، اکسیژن و دمای بالا از مهم ترین عوامل کاهش کیفیت روغن در دوره نگهداری هستند.

استفاده از ظروف مناسب تماس با مواد غذایی، درب بندی کامل، کاهش تماس با هوا و نگهداری محصول در محل خشک و دور از نور مستقیم اهمیت دارد. برای روغن های با ارزش افزوده بالا می توان از ظروف تیره یا بسته بندی هایی با مقاومت بیشتر در برابر عبور نور استفاده کرد.

اندازه بسته بندی نیز باید بر اساس بازار هدف تعیین شود؛ بسته های کوچک و متوسط برای مصرف خانوار و ظروف بزرگ تر برای مشتریان عمده و صنایع غذایی مناسب تر هستند.

کنترل کیفیت، استانداردها و الزامات بهداشتی

تولید روغن کنجد خوراکی باید با الزامات سازمان غذا و دارو و استانداردهای مرتبط با روغن های خوراکی مطابقت داشته باشد. استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۹۵۵ با عنوان «روغن کنجد – آیین کار تولید بهداشتی» از مراجع مهم برای الزامات بهداشتی تولید و بسته بندی روغن کنجد است.

استاندارد Codex CXS 210-1999، استاندارد بین المللی کدکس برای روغن های گیاهی نام گذاری شده، روغن کنجد را نیز پوشش می دهد و برای شناسایی و کنترل برخی ویژگی های روغن از جمله محدوده ترکیب اسیدهای چرب کاربرد دارد.

کنترل کیفیت ماده اولیه و محصول نهایی باید متناسب با نوع روغن انجام شود. شاخص هایی مانند رطوبت دانه، اسیدیته، عدد پراکسید، رطوبت و مواد فرار، ناخالصی ها و مشخصات ترکیب روغن از پارامترهای مهم هستند. سطح تجهیزات آزمایشگاه می تواند با توجه به ظرفیت واحد و امکان برون سپاری برخی آزمون ها تعیین شود.

در طراحی و بهره برداری کارخانه نیز اصول GMP یا Good Manufacturing Practices به معنی اصول تولید خوب و HACCP یا Hazard Analysis and Critical Control Points به معنی سیستم تجزیه و تحلیل خطر و نقاط کنترل بحرانی، برای مدیریت بهداشت، پیشگیری از آلودگی و کنترل نقاط حساس فرآیند اهمیت دارند.

مجوزهای لازم برای تولید روغن کنجد

راه اندازی کارخانه تولید روغن کنجد به دلیل قرار گرفتن محصول در گروه مواد غذایی، علاوه بر مجوزهای صنعتی به اخذ تاییدیه ها و مجوزهای بهداشتی مرتبط با تولید و عرضه فرآورده غذایی نیاز دارد. بنابراین دریافت جواز تاسیس از وزارت صنعت، معدن و تجارت به تنهایی برای شروع تولید تجاری روغن کنجد کافی نیست.

مسیر دقیق صدور مجوز ممکن است با توجه به ظرفیت واحد، محل استقرار، نوع محصول، روش روغن گیری و اینکه فعالیت به صورت صنعتی یا صنفی انجام شود متفاوت باشد. به همین دلیل پیش از اقدام باید عنوان دقیق فعالیت و آخرین شرایط آن در درگاه ملی مجوزهای کشور بررسی شود.

به طور کلی، مسیر اخذ مجوز برای یک واحد صنعتی تولید روغن کنجد را می توان در مراحل زیر بررسی کرد.

۱. دریافت جواز تاسیس واحد تولیدی

نخستین مجوز در مرحله احداث کارخانه، جواز تاسیس صنعتی است. در این مرحله اطلاعاتی مانند نوع محصول، ظرفیت تولید سالانه، محل پیشنهادی اجرای طرح، مواد اولیه، ماشین آلات، میزان سرمایه گذاری، مصرف آب و برق و نیروی انسانی مورد نیاز اعلام می شود.

در ساختار فعلی صدور مجوزهای کسب و کار، درخواست مجوزهای صنعتی از مسیر درگاه ملی مجوزهای کشور و سامانه های تخصصی وزارت صنعت، معدن و تجارت پیگیری می شود. جواز تاسیس به سرمایه گذار اجازه می دهد فرآیند ایجاد واحد، تامین زمین، خرید و نصب ماشین آلات و اجرای زیرساخت های کارخانه را بر اساس مشخصات ثبت شده در طرح دنبال کند.

نکته مهم: جواز تاسیس مجوز فروش روغن کنجد نیست و در این مرحله کارخانه هنوز مجاز به عرضه تجاری محصول نهایی به بازار نیست.

۲. تایید محل استقرار و طراحی بهداشتی کارخانه

از آنجا که روغن کنجد یک فرآورده خوراکی است، محل احداث و طراحی واحد باید با الزامات بهداشتی تولید مواد غذایی سازگار باشد.

در طراحی کارخانه باید موضوعاتی مانند موارد زیر بررسی شوند:

• تفکیک مناسب بخش دریافت و انبار کنجد از سالن تولید؛
• مسیر مناسب ورود مواد اولیه و خروج محصول؛
• کف، دیوار و سقف قابل شستشو در فضاهای لازم؛
• تامین آب بهداشتی؛
• دفع مناسب فاضلاب و پسماند؛
• جلوگیری از ورود حشرات و جوندگان؛
• تهویه مناسب؛
• انبار مناسب مواد اولیه و بسته بندی؛
• فضای کنترل کیفیت و آزمایشگاه متناسب با نیاز واحد؛
• رعایت اصول بهداشتی در جانمایی تجهیزات و خطوط انتقال.

استاندارد ملی ایران شماره 14955 با عنوان «روغن کنجد – آیین کار تولید بهداشتی» نیز الزامات و اصول مرتبط با تولید بهداشتی روغن کنجد را پوشش می دهد. این استاندارد برای واحدهای صنعتی، کارگاهی و صنفی تولید و بسته بندی انواع روغن کنجد از جمله روغن کنجد پرس سرد تدوین شده است.

۳. اجرای کارخانه و نصب ماشین آلات

پس از دریافت مجوزهای اولیه، کارخانه مطابق ظرفیت و فرآیند تایید شده احداث و تجهیزات خط تولید نصب می شوند.

در این مرحله تنها خرید یک دستگاه پرس روغن کافی نیست. مجموعه تجهیزات پاک سازی کنجد، روغن گیری، فیلتراسیون، مخازن، انتقال محصول، بسته بندی و تجهیزات کنترل کیفیت باید با ظرفیت و شرایط بهداشتی مورد نیاز واحد تطابق داشته باشند.

همچنین تغییر اساسی در ظرفیت، محصول یا فرآیند نسبت به اطلاعات ثبت شده در مجوز اولیه ممکن است نیازمند اصلاح مجوز باشد.

۴. دریافت پروانه بهره برداری صنعتی

پس از تکمیل ساختمان، نصب تجهیزات و آماده شدن خط تولید، واحد برای دریافت پروانه بهره برداری صنعتی اقدام می کند.

پروانه بهره برداری نشان می دهد واحد تولیدی از مرحله احداث عبور کرده و با ماشین آلات و ظرفیت مشخص آماده فعالیت صنعتی است. در این مرحله اطلاعات واقعی ماشین آلات، ظرفیت، سرمایه گذاری و وضعیت اجرای پروژه مورد بررسی قرار می گیرد.

باید توجه داشت که پروانه بهره برداری صنعتی با مجوزهای بهداشتی سازمان غذا و دارو یکسان نیست و تولید روغن خوراکی علاوه بر مجوز صنعتی، تابع الزامات حوزه سلامت نیز هست.

۵. معرفی و تایید مسئول فنی

واحدهای تولید مواد غذایی باید الزامات مربوط به مسئول فنی را نیز رعایت کنند.

مسئول فنی فرد واجد شرایطی است که بر رعایت الزامات فنی و بهداشتی تولید، کنترل مواد اولیه، فرآیند تولید، کنترل کیفیت و انطباق محصول نهایی با ضوابط مربوط نظارت می کند.

صلاحیت مسئول فنی در سامانه های سازمان غذا و دارو ثبت و بررسی می شود و مسئول فنی نقش مهمی در فرآیند دریافت و مدیریت مجوزهای محصول دارد. راهنمای سامانه سازمان غذا و دارو نیز فرآیند ثبت اطلاعات، بررسی صلاحیت و صدور مجوز فعالیت مسئول فنی را پیش بینی کرده است.

۶. دریافت مجوزهای بهداشتی واحد تولیدی

کارخانه روغن کنجد باید از نظر ساختمان، تجهیزات، فرآیند، شرایط بهداشتی و امکانات کنترل کیفیت نیز مورد تایید مرجع سلامت قرار گیرد.

در این مرحله وضعیت واحد تولیدی از نظر انطباق با ضوابط فنی و بهداشتی صنایع غذایی بررسی می شود. بنابراین بهتر است الزامات بهداشتی پیش از ساخت نهایی کارخانه و جانمایی ماشین آلات در طراحی لحاظ شوند؛ زیرا اصلاح سالن ها، مسیر تولید یا زیرساخت های بهداشتی پس از نصب خط می تواند هزینه قابل توجهی ایجاد کند.

۷. دریافت مجوز ساخت و ثبت روغن کنجد

پس از آماده شدن واحد، مجوز مربوط به خود فرآورده روغن کنجد نیز باید از مسیر سازمان غذا و دارو دریافت شود.

از خرداد ۱۴۰۵، سازمان غذا و دارو بهره برداری از سامانه «پروانه ساخت کلی مواد و فرآورده های غذایی و آشامیدنی» را آغاز کرده است. مسئولان فنی واحدهای تولیدی می توانند اطلاعات و مستندات مربوط به فرآورده را به صورت الکترونیکی در سامانه مربوط ثبت کنند.

این فرآیند در بستر سامانه TTAC انجام می شود. TTAC سامانه سازمان غذا و دارو برای مدیریت اطلاعات، مجوزها و ردیابی فرآورده های سلامت محور است.

در فرآیند ثبت محصول، مشخصاتی مانند موارد زیر اهمیت دارند:

• نام و نوع روغن کنجد؛
• روش تولید؛
• فرمول یا مشخصات محصول؛
• مواد اولیه مورد استفاده؛
• ویژگی های کیفی؛
• نوع و جنس بسته بندی؛
• شرایط نگهداری؛
• اطلاعات برچسب؛
• نام تجاری؛
• مشخصات واحد تولیدی و مسئول فنی.

سازمان غذا و دارو در سال ۱۴۰۵ فرآیندهای ثبت برخی مواد اولیه حوزه روغن را نیز به سامانه جدید منتقل کرده است که نشان دهنده حرکت فرآیندهای مجوز این حوزه به سمت ثبت الکترونیکی و سامانه محور است.

۸. تایید بسته بندی و برچسب محصول

بسته بندی روغن کنجد باید برای تماس با مواد غذایی مناسب باشد و اطلاعات درج شده روی برچسب نیز با الزامات سازمان غذا و دارو و سایر مقررات قابل اعمال تطابق داشته باشد.

مواردی مانند نام محصول، وزن یا حجم خالص، مشخصات تولیدکننده، تاریخ تولید و انقضا، شرایط نگهداری، اطلاعات تغذیه ای و شناسه های قانونی مربوط باید بر اساس ضوابط جاری درج شوند.

بنابراین طراحی نهایی بطری و لیبل بهتر است پیش از تولید انبوه با الزامات قانونی محصول تطبیق داده شود.

مسیر کلی اخذ مجوز کارخانه روغن کنجد

مسیر اجرایی یک واحد صنعتی را می توان به شکل زیر خلاصه کرد:

بررسی عنوان فعالیت در درگاه ملی مجوزها ← دریافت جواز تاسیس ← تعیین و تایید محل مناسب ← طراحی کارخانه بر اساس الزامات صنایع غذایی ← احداث و نصب خط تولید ← دریافت پروانه بهره برداری صنعتی ← معرفی و تایید مسئول فنی ← اخذ تاییدیه ها و مجوزهای بهداشتی واحد ← ثبت و دریافت مجوز فرآورده روغن کنجد ← کنترل کیفیت و تایید بسته بندی ← تولید و عرضه تجاری

در طرح توجیهی تولید روغن کنجد باید برای هر یک از این مراحل زمان و هزینه لازم در برنامه اجرای پروژه پیش بینی شود. همچنین از آنجا که فرآیندهای صدور مجوز در سال های اخیر به سمت سامانه ای شدن حرکت کرده اند، متقاضی باید پیش از ثبت درخواست، آخرین کاربرگ و شرایط رسمی همان مجوز را در درگاه ملی مجوزهای کشور و سامانه سازمان غذا و دارو بررسی کند و به فهرست مدارک منتشر شده در منابع قدیمی اکتفا نکند.

کد آیسیک و تعرفه گمرکی مرتبط با تولید روغن کنجد

در مطالعات امکان سنجی و اخذ مجوز کارخانه روغن کنجد، باید میان کد محصول صنعتی و کد تعرفه گمرکی تفاوت قائل شد. این کدها کاربرد یکسانی ندارند و هر یک برای هدف مشخصی مورد استفاده قرار می گیرند.

ISIC یا International Standard Industrial Classification به معنی «طبقه بندی استاندارد بین المللی فعالیت های اقتصادی» است. در نظام مجوزهای صنعتی ایران، کدهای تفصیلی محصول که معمولا با عنوان کد آیسیک شناخته می شوند برای شناسایی نوع محصول در جواز تاسیس، پروانه بهره برداری و آمار واحدهای صنعتی کاربرد دارند.

بررسی بانک اطلاعات مجوزهای صنعتی نشان می دهد مهم ترین کدهای مرتبط با تولید روغن کنجد عبارتند از:

کد 1514412320 برای «روغن خام کنجد» در اطلاعات واحدهای دارای مجوز صنعتی ثبت شده است. همچنین کد 1514512344 برای «روغن مایع کنجد» و کد 1514512360 برای «روغن سرخ کردنی کنجد» در داده های مجوزهای صنعتی مشاهده می شود.

انتخاب کد مناسب در طرح توجیهی باید بر اساس محصول واقعی کارخانه انجام شود. برای مثال، واحدی که صرفا عملیات روغن کشی از دانه کنجد را انجام داده و روغن خام تولید می کند، از نظر محصول با کارخانه ای که روغن مایع نهایی و بسته بندی شده تولید می کند یکسان نیست.

کد تعرفه گمرکی روغن کنجد

HS Code یا Harmonized System Code به معنی «کد سیستم هماهنگ شده توصیف و طبقه بندی کالا» است. این سیستم برای طبقه بندی کالاها در تجارت بین المللی، واردات، صادرات و آمار گمرکی استفاده می شود.

کد تعرفه اصلی و اختصاصی روغن کنجد عبارت است از:

ردیف 15155000 در طبقه بندی گمرکی به روغن کنجد و اجزای آن، تصفیه شده یا تصفیه نشده، به شرط آنکه از نظر شیمیایی اصلاح نشده باشد اختصاص دارد. بنابراین این کد مهم ترین کد تعرفه برای بررسی واردات و صادرات روغن کنجد محسوب می شود.

آیا کد ۱۵۱۶۲۰۹۰ تعرفه روغن سرخ کردنی کنجد است؟

در برخی منابع قدیمی کد 15162090 به عنوان تعرفه «روغن سرخ کردنی کنجد» ذکر شده است؛ اما این تعبیر دقیق نیست.

کد ۱۵۱۶۲۰۹۰ در گروه «سایر» چربی ها و روغن های نباتی قرار می گیرد که به صورت کامل یا جزئی هیدروژنه، اینتراستریفیه، ری استریفیه یا الائیدینیزه شده اند.

Hydrogenation یا هیدروژناسیون فرآیندی است که طی آن با افزودن هیدروژن، ساختمان برخی اسیدهای چرب غیراشباع تغییر داده می شود.

Interesterification یا اینتراستریفیکاسیون نیز فرآیندی برای تغییر نحوه قرارگیری اسیدهای چرب روی مولکول چربی و اصلاح ویژگی های فیزیکی آن است.

بنابراین کد 15162090 یک کد اختصاصی برای روغن سرخ کردنی کنجد نیست. اگر محصول روغن کنجد معمولی، اعم از خام یا تصفیه شده، باشد و از نظر شیمیایی تغییر نکرده باشد، ردیف اختصاصی 15155000 مبنای مناسب تری برای بررسی تجارت خارجی آن است.

اگر محصول نهایی در فرآیند تولید دچار اصلاح شیمیایی، هیدروژناسیون یا فرآوری خاص شود، طبقه بندی گمرکی آن باید بر اساس مشخصات واقعی محصول و نظر گمرک تعیین شود.

نکته درباره کد کشاورزی کنجد

کد 0111512329 در مقاله های قدیمی با عنوان «کنجد جهت استخراج روغن – کشاورزی» ذکر شده است. این کد مربوط به فعالیت تولید یا محصول کشاورزی کنجد است و کد اصلی کارخانه روغن کشی محسوب نمی شود.

از آنجا که طرح حاضر درباره تولید صنعتی روغن کنجد است و نه احداث مزرعه کشت کنجد، در تعیین محصول کارخانه باید کدهای صنعتی روغن خام، روغن مایع یا روغن سرخ کردنی ملاک قرار گیرند. در صورت تعریف پروژه یکپارچه شامل کشت کنجد و روغن کشی، کد فعالیت کشاورزی باید به صورت جداگانه از سامانه و مرجع صدور مجوز بخش کشاورزی استعلام شود.

در نتیجه، برای مطالعات بازار و تجارت خارجی طرح تولید روغن کنجد، HS Code 15155000 مهم ترین کد قابل استفاده است؛ در حالی که برای جواز تاسیس و بررسی ظرفیت واحدهای صنعتی باید کد محصول متناسب با نوع تولید نهایی، از جمله 1514412320، 1514512344 یا ۱۵۱۴۵۱۲۳۶۰ انتخاب شود.

مراحل راه اندازی کارگاه و کارخانه روغن کنجد

راه اندازی حرفه ای واحد روغن کنجد نباید با خرید دستگاه آغاز شود. ابتدا باید بازار هدف، ظرفیت، نوع محصول و تامین دانه مشخص شوند و سپس انتخاب محل، مجوز، تجهیزات و برنامه فروش بر همان مبنا انجام گیرد.

• مطالعات بازار و تعیین نوع محصول و ظرفیت تولید
• امکان سنجی فنی و اقتصادی و بررسی تامین کنجد
• انتخاب محل مناسب و بررسی مسیر مجوزها
• طراحی خط و انتخاب تجهیزات بر اساس آزمون واقعی دانه
• احداث، نصب و راه اندازی تجهیزات
• تولید آزمایشی و تنظیم راندمان و کیفیت
• اخذ مجوزهای نهایی محصول و بسته بندی
• ورود مرحله ای به بازار و توسعه ظرفیت پس از اثبات فروش

سرمایه لازم برای راه اندازی کارگاه تولید روغن کنجد

سرمایه لازم برای راه اندازی واحد روغن کشی یک عدد ثابت نیست و به ظرفیت تولید، سطح مکانیزاسیون، نوع پرس، وضعیت ساختمان، تجهیزات فیلتراسیون و بسته بندی و میزان سرمایه در گردش بستگی دارد. بنابراین برآوردهای قدیمی که تنها قیمت یک دستگاه پرس را مبنای هزینه راه اندازی قرار می دهند برای تصمیم گیری سرمایه گذاری کافی نیستند.

در یک طرح صنعتی باید سرمایه ثابت، هزینه های پیش از بهره برداری و سرمایه در گردش به صورت جداگانه محاسبه شوند. برآورد به روز سناریوی ۵۰۰ تن در سال در بخش شاخص های کلیدی سرمایه گذاری این مقاله ارائه شده است.

بازار فروش و بازاریابی روغن کنجد

بازار فروش یکی از عوامل تعیین کننده در موفقیت اقتصادی طرح تولید روغن کنجد است. حتی یک خط تولید با راندمان مناسب و محصول با کیفیت، بدون انتخاب بازار هدف و شبکه توزیع مناسب نمی تواند به ظرفیت اقتصادی مطلوب برسد. به همین دلیل در طرح توجیهی تولید روغن کنجد، استراتژی فروش باید همزمان با تعیین ظرفیت کارخانه و نوع محصول طراحی شود.

روغن کنجد معمولا نسبت به روغن های خوراکی پرمصرف، محصولی با قیمت بالاتر و بازار تخصصی تر است. بنابراین رقابت صرف بر اساس پایین ترین قیمت لزوما بهترین استراتژی برای یک تولیدکننده جدید نیست. کیفیت دانه کنجد، روش استخراج، تازگی روغن، ویژگی های حسی، کیفیت بسته بندی، قابلیت ردیابی محصول و اعتماد به برند می توانند نقش مهم تری در تصمیم خرید مشتری داشته باشند.

بازار هدف روغن کنجد

بازار روغن کنجد را می توان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:

انتخاب میان این بازارها باید پیش از تعیین شکل نهایی بسته بندی و برنامه تولید انجام شود.

فروش مستقیم به مصرف کننده

در مدل B2C یا Business to Consumer، به معنی فروش مستقیم کسب و کار به مصرف کننده نهایی، تولیدکننده می تواند محصول را از طریق فروشگاه اختصاصی، وب سایت، شبکه های اجتماعی یا سایر بسترهای فروش اینترنتی عرضه کند.

مزیت اصلی این مدل، حذف بخشی از واسطه ها و امکان دستیابی به حاشیه سود بالاتر است؛ اما در مقابل، هزینه تبلیغات، ارسال سفارش، پاسخگویی به مشتری، تولید محتوا و مدیریت فروش بر عهده تولیدکننده خواهد بود.

برای کارگاه های کوچک و برندهای تازه وارد، فروش مستقیم می تواند ابزار مناسبی برای آزمایش بازار و شناخت رفتار مشتری باشد.

فروش به فروشگاه ها و شبکه توزیع

در مدل B2B یا Business to Business، یعنی فروش یک کسب و کار به کسب و کار دیگر، محصول به فروشگاه ها، عمده فروشان، شرکت های پخش یا سایر مشتریان تجاری عرضه می شود.

این روش امکان افزایش حجم فروش را فراهم می کند، اما تولیدکننده باید موضوعاتی مانند تخفیف توزیع، حاشیه سود فروشگاه، دوره وصول مطالبات، مرجوعی محصول و هزینه حمل را در محاسبات اقتصادی در نظر بگیرد.

بنابراین قیمت فروش کارخانه با قیمت نهایی روی قفسه فروشگاه یکسان نیست و سهم شبکه توزیع باید از ابتدا در مدل مالی طرح لحاظ شود.

فروش آنلاین روغن کنجد

فروش اینترنتی می تواند یکی از کانال های مهم ورود یک برند جدید به بازار باشد؛ زیرا امکان معرفی ویژگی های محصول، فرآیند تولید و اطلاعات فنی را مستقیما برای مصرف کننده فراهم می کند.

در فروش آنلاین روغن کنجد، محتوای محصول باید اطلاعات مشخصی مانند موارد زیر را در اختیار مشتری قرار دهد:

• نوع روغن کنجد؛
• روش استخراج؛
• حجم محصول؛
• شرایط نگهداری؛
• مشخصات تولیدکننده؛
• مجوزهای قانونی؛
• تاریخ تولید و انقضا؛
• نحوه مصرف؛
• ویژگی های واقعی و قابل اثبات محصول.

تولید محتوای آموزشی نیز می تواند به فروش کمک کند؛ اما ادعاهای پزشکی یا درمانی اثبات نشده نباید به عنوان ابزار بازاریابی مورد استفاده قرار گیرند.

مزیت رقابتی در بازار روغن کنجد

برای حضور پایدار در بازار، محصول باید دارای یک یا چند مزیت مشخص و قابل اثبات باشد. این مزیت می تواند شامل موارد زیر باشد:

کیفیت یکنواخت محصول:
طعم، بو، رنگ و مشخصات کیفی روغن در سری های مختلف تولید تا حد امکان ثابت باقی بماند.

کیفیت دانه کنجد:
استفاده از ماده اولیه سالم و دارای مشخصات مشخص می تواند یکی از پایه های کیفیت محصول نهایی باشد.

کنترل شرایط پرس:
در روغن کنجد پرس سرد، کنترل فرآیند استخراج و دمای روغن می تواند بخشی از مزیت فنی محصول باشد.

تازگی محصول:
کاهش فاصله زمانی میان تولید و عرضه، به ویژه در بازار محلی و فروش مستقیم، می تواند برای یک تولیدکننده کوچک مزیت ایجاد کند.

شفافیت اطلاعات محصول:
ارائه اطلاعات روشن درباره منشأ کنجد، روش تولید، تاریخ تولید و مشخصات کیفی می تواند اعتماد مصرف کننده را افزایش دهد.

بسته بندی مناسب:
بسته بندی باید علاوه بر ظاهر مناسب، از روغن در برابر شرایط نامطلوب نگهداری محافظت کند و استفاده از آن برای مصرف کننده آسان باشد.

قابلیت ردیابی محصول:
اختصاص شماره بچ یا سری تولید امکان پیگیری ماده اولیه، تاریخ تولید و نتایج کنترل کیفیت هر سری را فراهم می کند.

Batch Number یا شماره بچ تولید کدی است که یک سری مشخص از محصول تولید شده در شرایط یکسان را شناسایی می کند و در کنترل کیفیت و ردیابی محصول کاربرد دارد.

قیمت گذاری روغن کنجد

قیمت فروش روغن کنجد نباید صرفا با مشاهده قیمت رقبا تعیین شود. حداقل قیمت اقتصادی محصول باید بر اساس بهای تمام شده واقعی کارخانه محاسبه شود.

قیمت خرید کنجد، راندمان روغن گیری، درآمد حاصل از فروش کنجاله، هزینه بطری و بسته بندی، هزینه پخش، تخفیف فروشگاه و هزینه بازاریابی همگی بر قیمت نهایی اثر دارند.

در نتیجه ممکن است محصولی که در فروش مستقیم سودآور است، با همان قیمت در شبکه پخش و فروشگاه های زنجیره ای حاشیه سود کافی ایجاد نکند.

انتخاب اندازه بسته بندی

نوع بازار هدف بر حجم بسته بندی نیز تاثیر دارد.

برای مصرف خانوار می توان بسته بندی های کوچک و متوسط را در نظر گرفت؛ در حالی که مشتریان عمده، رستوران ها یا صنایع غذایی ممکن است به ظروف بزرگ تر نیاز داشته باشند.

به همین دلیل بهتر است پیش از خرید خط پرکن، ترکیب احتمالی فروش بر اساس اندازه بسته بندی مشخص شود. در غیر این صورت ممکن است تجهیزات بسته بندی انتخاب شده با نیاز واقعی بازار همخوانی نداشته باشند.

استراتژی ورود یک برند جدید روغن کنجد به بازار

برای واحد تازه تاسیس، ورود مرحله ای به بازار معمولا ریسک کمتری نسبت به تولید انبوه از ابتدای فعالیت دارد.

یک مسیر عملی می تواند به صورت زیر باشد:

تولید محدود و کنترل کیفیت ← فروش آزمایشی در بازار محلی و آنلاین ← دریافت بازخورد مصرف کنندگان ← اصلاح بسته بندی و قیمت ← توسعه فروشگاه های همکار ← همکاری با شرکت های پخش ← افزایش ظرفیت تولید

در این روش، کارخانه پیش از افزایش قابل توجه تولید می تواند میزان پذیرش محصول، قیمت قابل قبول بازار و هزینه واقعی جذب مشتری را ارزیابی کند.

از دید اقتصادی، هدف اصلی نباید صرفا افزایش حجم تولید باشد؛ بلکه باید میان ظرفیت تولید، سرعت فروش و سرمایه در گردش تعادل برقرار شود. تولید محصول بیش از توان فروش باعث افزایش موجودی انبار و خواب سرمایه می شود، در حالی که فروش بیشتر از توان تامین نیز می تواند به بی ثباتی عرضه و کاهش اعتماد بازار منجر شود.

بنابراین بازار فروش روغن کنجد باید پیش از راه اندازی کارخانه از نظر نوع مشتری، حجم تقاضا، کانال توزیع، سطح قیمت، رقبا و مزیت قابل ارائه محصول بررسی شود. برای یک سرمایه گذار جدید، ایجاد تمایز بر پایه کیفیت قابل اثبات، فرآیند تولید کنترل شده، بسته بندی مناسب و تامین پایدار محصول معمولا رویکرد منطقی تری نسبت به رقابت صرف بر سر پایین ترین قیمت است.

ساختار صنعت و زنجیره تامین تولید روغن کنجد

فعالیت در صنعت تولید روغن کنجد تنها به خرید دانه و انجام عملیات روغن گیری محدود نمی شود. سودآوری یک واحد تولیدی به عملکرد مجموعه ای از حلقه ها شامل تامین کنجد، کنترل کیفیت ماده اولیه، استخراج روغن، مدیریت کنجاله، بسته بندی، توزیع، فروش و تامین سرمایه در گردش وابسته است.

به همین دلیل، پیش از توسعه ظرفیت کارخانه باید ساختار این زنجیره و بازیگران اصلی هر بخش شناخته شوند.

بازیگران اصلی زنجیره تولید روغن کنجد

وضعیت تولید کنجد در ایران

کنجد یکی از دانه های روغنی تولیدی ایران است، اما میزان تولید داخلی آن در مقایسه با نیاز بالقوه صنایع غذایی و سایر مصارف محدود است.

بر اساس داده های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، تولید دانه کنجد ایران در سال 2024 حدود ۲۹ هزار تن بوده است. این عدد مربوط به تولید دانه کنجد است و نباید با مقدار روغن کنجد تولید شده در کشور یکسان در نظر گرفته شود.

محدود بودن تولید داخلی در کنار مصرف کنجد در صنایع ارده، حلوا، نان، شیرینی و روغن کشی باعث شده تامین پایدار ماده اولیه یکی از مسائل مهم سرمایه گذاری در کارخانه روغن کنجد باشد.

وضعیت بازار داخلی روغن کنجد

برای بازار روغن کنجد ایران آمار رسمی و پیوسته ای از مصرف نهایی خانوار به تفکیک این روغن منتشر نمی شود؛ بنابراین بیان یک عدد قطعی به عنوان «اندازه بازار ایران» بدون روش محاسبه مشخص قابل دفاع نیست.

در مطالعات امکان سنجی می توان اندازه بازار را از طریق ترکیب تولید واقعی واحدهای داخلی + واردات – صادرات ± تغییر موجودی برآورد کرد. در کنار این محاسبه باید ظرفیت اسمی کارخانه ها، قیمت محصول، تعداد برندهای فعال و گسترش فروش روغن های پرس سرد نیز بررسی شود.

بازار روغن کنجد نسبت به روغن های متداول خوراکی کوچک تر اما دارای ارزش واحد بالاتر است و بیشتر در بخش روغن های تخصصی، پرس سرد و محصولات با ارزش افزوده بالاتر رقابت می کند.

تامین دانه کنجد؛ حلقه کلیدی صنعت

یکی از مهم ترین عوامل موفقیت کارخانه روغن کنجد، دسترسی پایدار به دانه با کیفیت مناسب است. کیفیت دانه از نظر درصد روغن، رطوبت، میزان ناخالصی، سلامت دانه و رقم کنجد مستقیما بر راندمان استخراج و کیفیت روغن نهایی اثر می گذارد.

طبق داده های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، تولید دانه کنجد ایران در سال 2024 حدود ۲۹ هزار تن بوده است.

در عین حال، داده های تجارت بین المللی نشان می دهد ایران در سال 2023 حدود ۶۵ هزار تن دانه کنجد به ارزش حدود ۱۱۸ میلیون دلار وارد کرده است. بخش عمده واردات ثبت شده در آن سال از امارات متحده عربی و پاکستان گزارش شده است.

البته ثبت امارات متحده عربی به عنوان کشور طرف معامله لزوما به معنی تولید کنجد در این کشور نیست و بخشی از تجارت می تواند از طریق مراکز تجاری و صادرات مجدد انجام شده باشد. همچنین تمام کنجد وارداتی ایران برای روغن گیری مصرف نمی شود و بخشی از آن در صنایع غذایی مانند حلوا ارده، ارده، نان، شیرینی و سایر محصولات کنجدی کاربرد دارد.

با این حال، حجم واردات نشان می دهد که یک واحد بزرگ روغن کنجد نباید برنامه تامین ماده اولیه خود را صرفا بر خرید مقطعی از بازار داخلی استوار کند.

تامین داخلی یا کنجد وارداتی؟

انتخاب میان کنجد داخلی و وارداتی نباید صرفا بر اساس قیمت انجام شود.

کنجد داخلی می تواند از نظر کوتاه بودن مسیر تامین و امکان ارتباط مستقیم با تولیدکننده مزیت داشته باشد، اما مقدار عرضه، یکنواختی کیفیت و زمان برداشت باید بررسی شود.

در مقابل، واردات امکان تامین حجم های بزرگ تر یا مشخصات متفاوت دانه را فراهم می کند، اما کارخانه در معرض ریسک هایی مانند تغییر نرخ ارز، محدودیت های تجاری، هزینه حمل، زمان ترخیص و تغییر مقررات وارداتی قرار می گیرد.

برای واحدهای با ظرفیت بالا، استفاده از چند منبع تامین می تواند ریسک توقف تولید را کاهش دهد.

قرارداد تامین ماده اولیه

با افزایش ظرفیت تولید، خرید روزانه یا مقطعی از بازار آزاد می تواند ریسک بیشتری ایجاد کند. کارخانه باید برای بخشی از نیاز خود قراردادهای تامین با کشاورزان، تجار یا واردکنندگان معتبر بررسی کند.

در قرارداد تامین بهتر است مشخصاتی مانند موارد زیر تعیین شوند:

• رقم یا نوع کنجد؛
• حد مجاز رطوبت؛
• مقدار ناخالصی؛
• شرایط ظاهری دانه؛
• مقدار و زمان تحویل؛
• شرایط نمونه برداری؛
• نحوه تعیین قیمت؛
• شرایط رد یا پذیرش محموله.

این رویکرد امکان کنترل بهتر کیفیت و برنامه ریزی تولید را فراهم می کند.

وضعیت واردات و صادرات روغن کنجد ایران

بررسی تجارت خارجی روغن کنجد برای ارزیابی بازار داخلی، میزان حضور محصول خارجی و ظرفیت بالقوه صادرات اهمیت دارد. برای بررسی این محصول می توان از کد تعرفه HS 151550 استفاده کرد.

HS یا Harmonized System به معنی سیستم هماهنگ شده طبقه بندی کالاها در تجارت بین المللی است. کد HS ۱۵۱۵۵۰ به «روغن کنجد و اجزای آن، تصفیه شده یا تصفیه نشده، مشروط بر اینکه از نظر شیمیایی تغییر نکرده باشد» اختصاص دارد.

بر اساس داده های WITS یا World Integrated Trade Solution، سامانه اطلاعات تجارت جهانی بانک جهانی که از داده های UN Comtrade یا پایگاه آمار تجارت کالایی سازمان ملل متحد استفاده می کند، ایران در سال 2022 حدود ۷۷۷.۷ تن روغن کنجد به ارزش ۲.۳۷ میلیون دلار وارد کرده است.

هند در این سال بیش از ۹۰ درصد مقدار واردات ثبت شده روغن کنجد ایران را تامین کرده است. این موضوع نشان می دهد بازار داخلی علاوه بر تولید داخل، سابقه استفاده از روغن کنجد وارداتی را نیز دارد.

وضعیت صادرات روغن کنجد ایران

در بخش صادرات، به دلیل کامل نبودن گزارش مستقیم ایران در برخی سال ها، می توان از Mirror Data یا داده آینه ای استفاده کرد. داده آینه ای یعنی به جای آمار اعلام شده توسط کشور صادرکننده، مقدار وارداتی که کشورهای مقصد از ایران گزارش کرده اند بررسی شود.

در سال 2023 کشورهای مقصد حداقل حدود 57.5 تن روغن کنجد ایرانی به ارزش تقریبی ۱۵۳ هزار دلار ثبت کرده اند. بخش عمده این تجارت مربوط به بوسنی و هرزگوین بوده است که حدود 54.2 تن به ارزش ۱۴۰.۷ هزار دلار روغن کنجد از ایران وارد کرده است. صادرات کوچک تری نیز به گرجستان، آلمان، بحرین، اتریش، کویت و نیوزیلند ثبت شده است.

این داده ها نشان می دهند که صادرات روغن کنجد ایران در مقایسه با حجم واردات، در مقیاس محدودتری انجام شده و هنوز نمی توان آن را یک بازار صادراتی بزرگ و تثبیت شده برای تولیدکنندگان داخلی تلقی کرد.

نشانه های تجارت در سال ۲۰۲۴

داده های گزارش شده توسط کشورهای مقصد در سال ۲۰۲۴ نیز ادامه صادرات محدود روغن کنجد ایران را نشان می دهند. برای مثال، آلمان حدود 19 تن به ارزش ۷۳.۷ هزار دلار، کویت حدود 1.03 تن به ارزش ۶.۳۹ هزار دلار و مقادیر کوچک تری نیز توسط نروژ، کانادا و عمان از ایران ثبت شده است.

این آمار نشان می دهد حضور روغن کنجد ایران در بازار خارجی وجود دارد، اما حجم آن در مقایسه با تولیدکنندگان بزرگ جهانی همچنان محدود است.

وضعیت فعلی مقررات صادرات و واردات

در سال ۱۴۰۵، کد تعرفه 15155000 همچنان برای واردات روغن کنجد فعال و مجاز ثبت شده است. با این حال، وضعیت صادرات مواد غذایی می تواند تحت تاثیر بخشنامه های تنظیم بازار تغییر کند.

بر اساس وضعیت رویه ای ثبت شده برای این کد در سال ۱۴۰۵، صادرات قطعی روغن کنجد در پی بخشنامه سازمان توسعه تجارت درباره محدودیت صادرات برخی کالاهای فصول ۱ تا ۲۴ در وضعیت ممنوع قرار گرفته است. بنابراین سرمایه گذار نباید صادرات را بدون بررسی مقررات روز به عنوان بازار قطعی پروژه در نظر بگیرد.

به دلیل تغییرپذیری مقررات تجاری، آخرین وضعیت صادرات، واردات، حقوق ورودی و محدودیت های گمرکی باید در زمان اجرای طرح مجددا استعلام شود.

بازار جهانی و تجارت بین المللی روغن کنجد

روغن کنجد در تجارت جهانی با کد HS ۱۵۱۵۵۰ مبادله می شود. HS مخفف Harmonized System یا سیستم هماهنگ شده طبقه بندی کالاها در تجارت بین المللی است.

داده های سال ۲۰۲۴ نشان می دهند ایالات متحده بیش از ۲۲ هزار تن روغن کنجد به ارزش حدود ۱۳۸.۳ میلیون دلار وارد کرده است. در همان سال هند حدود ۱۱.۲۵ هزار تن روغن کنجد به ارزش ۳۹ میلیون دلار صادر کرده است. این ارقام نشان دهنده وجود بازار بین المللی قابل توجه برای روغن کنجد و تفاوت زیاد ارزش محصول بر اساس مبدا، نوع و بازار مقصد هستند.

برای واحد ایرانی، بازار صادراتی باید بیشتر در کشورهای منطقه و بازارهایی بررسی شود که هزینه حمل، استاندارد محصول و شبکه توزیع امکان رقابت اقتصادی را فراهم می کنند.

وضعیت واحدهای فعال تولید روغن کنجد در ایران

بررسی تعداد واحدهای فعال و ظرفیت اسمی تولید روغن کنجد یکی از شاخص های مهم برای ارزیابی وضعیت عرضه و شدت رقابت در بازار داخلی است. برای این منظور می توان از اطلاعات پروانه های بهره برداری صنعتی مربوط به کد محصول ۱۵۱۴۴۱۲۳۲۰، روغن خام کنجد استفاده کرد.

بر اساس بانک اطلاعات مجوزهای صنعتی مبتنی بر اطلاعات وزارت صنعت، معدن و تجارت تا 29 اسفند ۱۴۰۳، تولید روغن خام کنجد تنها به یک استان محدود نیست و واحدهای دارای پروانه بهره برداری در چند منطقه کشور فعالیت دارند. برای نمونه، ظرفیت های ثبت شده برای واحدهای فعال در استان هایی مانند یزد، اصفهان، البرز و خوزستان و همچنین منطقه ویژه اقتصادی شیراز مشاهده می شود.

برخی نمونه های قابل تایید از واحدهای دارای ظرفیت تولید روغن خام کنجد عبارتند از:

این ارقام نشان می دهند ساختار تولید روغن کنجد در ایران ترکیبی از واحدهای کوچک با ظرفیت چند ده یا چند صد تن در سال و واحدهای بزرگ تر با ظرفیت هزاران تن است. برای مثال، واحد فعال مستقر در منطقه ویژه اقتصادی شیراز ظرفیت اسمی ۱,۷۵۰ تن روغن خام کنجد دارد، در حالی که برخی واحدهای فعال اصفهان، البرز و یزد ظرفیت های ثبت شده حدود ۸۰ تا ۱۵۰ تن در سال دارند.

در کنار واحدهای فعال، طرح های در حال احداث با ظرفیت های قابل توجه نیز در بانک مجوزها دیده می شوند. برای مثال، یک طرح در خوزستان ظرفیت اسمی 16,500 تن روغن خام کنجد دارد، اما در اطلاعات سال ۱۴۰۳ با پیشرفت فیزیکی ۹۵ درصد در گروه واحدهای در حال ساخت قرار گرفته است؛ بنابراین نباید این ظرفیت را در ظرفیت فعال کشور محاسبه کرد.

این تفکیک در مطالعات بازار اهمیت زیادی دارد، زیرا جواز تاسیس، طرح در حال احداث و پروانه بهره برداری فعال سه مفهوم متفاوت هستند. تنها واحدهایی که دارای پروانه بهره برداری و وضعیت فعال هستند باید در محاسبه ظرفیت اسمی فعال کشور قرار گیرند.

همچنین باید توجه داشت که ظرفیت اسمی با تولید واقعی برابر نیست. ظرفیت درج شده در پروانه بهره برداری بیانگر ظرفیت مجاز یا طراحی شده واحد است، اما میزان واقعی تولید می تواند تحت تاثیر تامین دانه کنجد، تعداد شیفت کاری، راندمان تجهیزات، سرمایه در گردش و وضعیت بازار فروش بسیار کمتر از ظرفیت اسمی باشد.

بنابراین نمودار واحدهای فعال تولید روغن کنجد بهتر است به صورت همزمان دو شاخص را نشان دهد:

تعداد واحدهای فعال هر استان + مجموع ظرفیت اسمی تولید روغن خام کنجد در همان استان

این روش نسبت به نمایش صرف تعداد کارخانه ها تصویر دقیق تری از ساختار رقابت ارائه می دهد؛ زیرا ممکن است یک استان تعداد واحد کمتری داشته باشد اما به دلیل حضور یک کارخانه بزرگ، سهم بیشتری از ظرفیت اسمی کشور را در اختیار داشته باشد.

تحلیل رقبا در بازار روغن کنجد

رقبای بازار روغن کنجد را می توان در سه گروه اصلی بررسی کرد: کارگاه های محلی روغن گیری، برندهای تخصصی روغن های طبیعی و شرکت های صنعتی تولید و بسته بندی روغن خوراکی.

رقابت در این بازار تنها بر اساس قیمت انجام نمی شود. کیفیت و یکنواختی روغن، تازگی محصول، روش استخراج، طراحی بسته بندی، اعتماد به برند، شبکه توزیع و امکان اثبات کیفیت از عوامل اصلی رقابت هستند.

برای یک واحد جدید، ورود به بازار با مزیت مشخص مانند کنترل بهتر ماده اولیه، کیفیت ثابت یا تمرکز بر یک بازار هدف مشخص منطقی تر از رقابت مستقیم با تمام تولیدکنندگان است.

قیمت کنجد و روغن کنجد

قیمت دانه کنجد مهم ترین متغیر هزینه ای کارخانه است و تغییر آن مستقیما بر بهای تمام شده روغن اثر می گذارد. قیمت فروش روغن نیز به نوع محصول، روش استخراج، کیفیت، برند، بسته بندی و کانال توزیع وابسته است.

در مدل مالی پایه این مقاله، قیمت کنجد حدود ۰.۸۱ دلار به ازای هر کیلوگرم و متوسط قیمت فروش کارخانه روغن حدود ۲.۴۱ دلار به ازای هر لیتر در نظر گرفته شده است. این ارقام فرض محاسباتی هستند و در زمان اجرای واقعی پروژه باید با استعلام روز جایگزین شوند.

هزینه تولید و درآمد کارخانه

بخش عمده هزینه تولید روغن کنجد مربوط به خرید دانه کنجد است. پس از آن هزینه بسته بندی، نیروی انسانی، انرژی، حمل، تعمیر و نگهداری، استهلاک و هزینه های فروش قرار می گیرند. در مقابل، فروش کنجاله نیز بخشی از درآمد جانبی واحد را تشکیل می دهد.

در سناریوی پایه ظرفیت ۵۰۰ تن، فروش سالیانه در ظرفیت کامل حدود ۱.۴۴ تا ۱.۴۶ میلیون دلار برآورد شده است. این رقم بر اساس مفروضات قیمت فروش روغن و کنجاله محاسبه شده و با تغییر قیمت ماده اولیه، راندمان، ظرفیت بهره برداری یا قیمت فروش باید مجددا به روز شود.

تحلیل حساسیت سودآوری طرح تولید روغن کنجد

سودآوری واحد تولید روغن کنجد بیش از هر عامل دیگری تحت تاثیر قیمت خرید دانه کنجد، قیمت فروش روغن، راندمان روغن گیری و درصد استفاده از ظرفیت کارخانه قرار دارد. به همین دلیل، اتکا به یک نرخ بازده داخلی ثابت بدون بررسی تغییر این متغیرها می تواند تصویر نادرستی از جذابیت اقتصادی پروژه ایجاد کند. قیمت دانه کنجد مهم ترین متغیر هزینه ای کارخانه است و تغییر آن می تواند مستقیما حاشیه سود تولید روغن را تغییر دهد. در مقابل، قیمت فروش روغن به نوع محصول، روش استخراج، برند، بسته بندی و کانال توزیع وابسته است.

در سناریوی پایه این طرح، ظرفیت تولید 500 تن روغن کنجد در سال، راندمان خالص روغن گیری حدود 42 درصد، قیمت کنجد حدود 220 هزار تومان به ازای هر کیلوگرم و متوسط قیمت فروش کارخانه روغن حدود 650 هزار تومان به ازای هر لیتر در نظر گرفته شده است. بر این مبنا نرخ بازده داخلی پروژه حدود 39 درصد برآورد می شود.

IRR یا Internal Rate of Return به معنی نرخ بازده داخلی است و یکی از شاخص های اصلی ارزیابی اقتصادی سرمایه گذاری محسوب می شود.

اثر تغییر قیمت کنجد و روغن بر بازده طرح

این نتایج نشان می دهند قیمت دانه کنجد مهم ترین ریسک سمت هزینه و قیمت فروش روغن مهم ترین متغیر سمت درآمد پروژه است. در نتیجه حتی تغییر نسبتا محدود این دو عامل می تواند نرخ بازده سرمایه گذاری را به شکل محسوسی تغییر دهد.

تاثیر راندمان روغن گیری

راندمان استخراج نیز نقش مستقیمی در بهای تمام شده دارد. اگر کارخانه به جای راندمان خالص حدود ۴۲ درصد، به دلیل کیفیت پایین دانه، تنظیم نامناسب پرس یا روغن باقی مانده در کنجاله به راندمان پایین تری برسد، برای تولید همان مقدار روغن باید کنجد بیشتری مصرف شود.

برای مثال، تولید ۵۰۰ تن روغن با راندمان ۴۲ درصد به حدود 1,190 تن دانه کنجد نیاز دارد؛ در حالی که با کاهش راندمان به ۳۸ درصد، مقدار ماده اولیه مورد نیاز به حدود 1,316 تن در سال افزایش می یابد.

این اختلاف بیش از 125 تن کنجد در سال است و می تواند هزینه ماده اولیه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

تاثیر درصد استفاده از ظرفیت

دستیابی به ظرفیت اسمی از سال نخست معمولا واقع بینانه نیست. اگر کارخانه تنها با ۵۰ تا ۶۰ درصد ظرفیت فعالیت کند، هزینه های ثابت مانند حقوق کارکنان، ساختمان، استهلاک، مدیریت و بخشی از هزینه های انرژی روی حجم کمتری از محصول سرشکن خواهند شد و بهای تمام شده هر واحد افزایش پیدا می کند.

به همین دلیل در مدل مالی طرح، افزایش تدریجی ظرفیت از حدود 70 درصد در سال اول، ۸۵ درصد در سال دوم و ۱۰۰ درصد از سال سوم در نظر گرفته شده است.

نتیجه تحلیل حساسیت

تحلیل حساسیت نشان می دهد طرح تولید روغن کنجد می تواند در سناریوی پایه از بازده اقتصادی مناسبی برخوردار باشد، اما سودآوری آن نسبت به تغییر قیمت ماده اولیه و قیمت فروش حساس است.

بنابراین سرمایه گذار پیش از اجرای پروژه باید بیش از هر چیز بر چهار عامل تمرکز کند:

تامین پایدار کنجد با قیمت قابل کنترل، دستیابی به راندمان واقعی مناسب، ایجاد بازار فروش پیش از افزایش ظرفیت و تامین سرمایه در گردش کافی.

در ارزیابی نهایی پروژه نیز توصیه می شود نرخ بازده داخلی تنها برای یک سناریو محاسبه نشود و حداقل سه حالت محافظه کارانه، پایه و خوش بینانه برای قیمت کنجد، قیمت فروش، راندمان استخراج و ظرفیت بهره برداری بررسی شوند.

ریسک های سرمایه گذاری در تولید روغن کنجد

مهم ترین ریسک اقتصادی طرح، نوسان قیمت و تامین دانه کنجد است. افزایش قیمت ماده اولیه بدون امکان افزایش متناسب قیمت روغن می تواند حاشیه سود کارخانه را به سرعت کاهش دهد.

ریسک های دیگر شامل کاهش راندمان روغن گیری، نوسان کیفیت کنجد، فروش کمتر از ظرفیت، افزایش سرمایه در گردش، رقابت قیمتی، تغییر مقررات، خرابی تجهیزات و ضعف شبکه توزیع هستند.

به همین دلیل تامین چندگانه ماده اولیه، کنترل کیفیت ورودی، قراردادهای فروش و نگهداری سرمایه در گردش کافی باید در برنامه مدیریت ریسک پروژه قرار گیرند.

مزایا و محدودیت های سرمایه گذاری در تولید روغن کنجد

از مهم ترین مزایای این طرح می توان به ارزش افزوده بالاتر روغن کنجد نسبت به بسیاری از روغن های متداول، امکان فروش کنجاله، قابلیت تولید در ظرفیت های مختلف و امکان توسعه بازار محصولات پرس سرد اشاره کرد.

در مقابل، قیمت بالای دانه کنجد، نیاز قابل توجه به سرمایه در گردش، حساسیت سودآوری به راندمان استخراج و محدودتر بودن بازار روغن کنجد نسبت به روغن های پرمصرف از مهم ترین محدودیت های پروژه هستند.

بنابراین جذابیت سرمایه گذاری بیش از آنکه صرفا به ظرفیت دستگاه وابسته باشد، به تامین پایدار کنجد، راندمان واقعی خط و توان ایجاد بازار فروش با قیمت مناسب بستگی دارد.

چک لیست شاخص های کلیدی سرمایه گذاری – طرح تولید روغن کنجد

IRR یا Internal Rate of Return به معنی نرخ بازده داخلی است و یکی از شاخص های اصلی برای ارزیابی بازده اقتصادی سرمایه گذاری محسوب می شود.

مفروضات اصلی محاسبات

در این برآورد، ظرفیت تولید 500 تن روغن کنجد قابل فروش در سال در نظر گرفته شده است. با فرض راندمان خالص استخراج حدود 42 درصد، برای دستیابی به این ظرفیت تقریبا 1,190 تن دانه کنجد در سال مورد نیاز خواهد بود.

سؤالات متداول

سرمایه لازم برای راه اندازی کارخانه تولید روغن کنجد چقدر است؟

برای واحد نمونه با ظرفیت ۵۰۰ تن روغن کنجد در سال، سرمایه گذاری کل حدود ۴۸۱ هزار دلار برآورد شده است که شامل حدود ۲۷۸ هزار دلار سرمایه ثابت و ۲۰۴ هزار دلار سرمایه در گردش است. قیمت زمین در این برآورد لحاظ نشده است.

آیا تولید روغن کنجد سودآور است؟

در سناریوی پایه این طرح، نرخ بازده داخلی حدود ۳۹ درصد و دوره بازگشت سرمایه حدود ۲.۷ سال برآورد شده است. سودآوری طرح بیش از همه به قیمت دانه کنجد، قیمت فروش روغن، راندمان استخراج و میزان استفاده از ظرفیت کارخانه وابسته است.

برای تولید ۵۰۰ تن روغن کنجد چه مقدار دانه کنجد لازم است؟

با فرض راندمان خالص استخراج حدود ۴۲ درصد، برای تولید سالانه ۵۰۰ تن روغن به حدود ۱,۱۹۰ تن دانه کنجد پاک شده نیاز است. راندمان واقعی می تواند با توجه به کیفیت دانه و شرایط دستگاه پرس تغییر کند.

پرس سرد بهتر است یا پرس گرم؟

پرس سرد برای تولید روغن با فرآوری کمتر و حفظ بهتر برخی ترکیبات طبیعی مناسب است، اما معمولا راندمان استخراج کمتری دارد. پرس گرم می تواند روغن بیشتری استخراج کند، اما حرارت بر عطر، طعم و برخی ترکیبات حساس روغن اثر می گذارد. انتخاب روش باید بر اساس بازار هدف و اقتصاد تولید انجام شود.

برای تولید و فروش روغن کنجد چه مجوزهایی لازم است؟

یک واحد صنعتی معمولا به جواز تاسیس، پروانه بهره برداری، تاییدیه های بهداشتی، مسئول فنی و مجوز محصول از سازمان غذا و دارو نیاز دارد. شرایط دقیق مجوزها باید متناسب با ظرفیت، محل اجرا و نوع محصول از مراجع رسمی روز استعلام شود.

طرح‌های مرتبط

طرح تولید چراغ واگن قطار

طرح تولید مقاومت اتصال به زمین

طرح تولید میوه خشک

طرح تولید فلزات از بازیافت ضایعات فلزی