نوشته‌ها

جمع آوری داده در پایان نامه

ابزارهای جمع آوری داده در پایان نامه

پیشرفت در عرصه های مختلف علمی  فرصت های فراوانی را در اختیار دانشجویان و محققین عزیز قرار می دهد که با استفاده مناسب  از آنها  تجارب زیادی را برای انجام پایان نامه به دست آورند. موفقیت در به دست آوردن این تجارب زمانی به واقعیت خواهد پیوست که بتوان از مشاوره و آموزش یک تیم قوی و علمی بهره برد. تیم آموزشی آسان مشاور متشکل از فارغ التحصیلان  نخبه از بهترین دانشگاه های کشور از طریق آموزش و مشاوره های آنلاین این امکان را برای شما عزیزان فراهم آورده است تا از خدمات آموزشی ما برای انجام پایان نامه بهره لازم و مفید را ببرید.

یکی از اصلی تر ین بخش های هر پایان نامه را جمع آوری اطلاعات تشکیل می دهد. چنانچه این کار به شکل منظم و صحیح صورت پذیرد کار تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری از داده ها با سرعت و دقت خوبی انجام خواهد شد.

تیم علمی آسان مشاور آمادگی دارد  که با برگزاری دوره های آموزشی شما را در زمینه هدایت پایان نامه های دیتایی توانمند سازد.

شیوه های جمع آوری داده ها در انجام پایان نامه

در این مطلب شش شیوه ی اصلی جمع آوری داده ها را که در انجام پایان نامه کاربرد دارد را بیان خواهیم کرد.

  1. آزمون ها (یعنی آزمون های هنجار شده که معمولا دارای اطلاعاتی در زمینه ی پایایی، روایی و هنجار هستند، همچنین آزمون هایی که توسط پژوهشگران پایان نامه برای مقاصد خاص تهیه شده اند مانند آزمون های مهارت ها و غیره)
  2. پرسش نامه ها ( یعنی ابزار های خود سنجی)
  3. مصاحبه ها( یعنی موقعیتی که در آن به مصاحبه با شرکت کنندگان می پردازند).
  4. گروه های کانونی( یعنی بحث گروهی با میانجی گروه که برای هدایت موضوع بحث حضور دارد)
  5. مشاهده( یعنی نگاه کردن به آنچه که افراد به واقع انجام می دهند)
  6. داده های دست دوم یا موجود ( یعنی بهره گیری از داده هایی که ( بدون منظور از قبل جمع آوری و آرشیو شده اند. همچنین داده هایی که برای سایر مقاصد در زمان های گذشته جمع آوری شده و به سادگی کنار گذاشته شده اند)

آزمون ها

 در پژوهش و انجام پایان نامه، عموما از آزمون ها برای اندازه گیری شخصیت، استعداد، پیشرفت و عملکرد استفاده می شود. آزمون ها می توانند برای کامل کردن سایر اندازه ها ( به اصول بنیادی پژوهش آمیخته توجه شود) مورد استفاده قرار گیرند.

گاهی یک پژوهشگر پایان نامه باید برای اندازه گیری دانش، مهارت، رفتار یا فعالیت شناختی مورد مطالعه اش به ساخت آزمون جدیدی اقدام کند مثلا ممکن است برای اندازه گیری زمان پاسخ به  تکمیل حافظه به ابزار مکانیکی نیاز داشته باشد و یا برای اندازه گیری فعالیت ذهنی یا شناختی خاصی (که به راحتی و مستقیما نمی توانند آنها را مشاهده کند) آزمونی تهیه نماید.

  • یکی از بهترین منابع آزمون ها( و سایر اندازه ها) راهنمای اندازه گیری های ذهنی و تجربی منتشر نشده گلدمن و میشل می باشد که از سوی انجمن روانشناسی آمریکا منتشر شده است.
  • باید به خاطر داشت که اگر آزمون از پیش تهیه شده است، و به نظر می رسد که برای اندازه گیری مناسب باشد، در این صورت باید استفاده از آن در اولویت قرار گیرد.

 نقاط قوت و ضعف آزمون ها در انجام پایان نامه

نقاط قوت آزمون ها ( به ویژه آزمون های هنجار شده)
  • می تواند بسیاری ویژگی های افراد را اندازه گیری کند.
  • اغلب هنجار شده است( یعنی محرک های یکسانی را به همه شرکت کنندگان ارائه می کند).
  • امکان مقایسه ویژگی های مشترک درون جامعه پژوهشی را فراهم می سازد.
  • دارای ویژگی های روان سنجی قوی است( روایی بالایی اندازه گیری).
  • داده هایی را از گروه مرجع در اختیار پژوهشگر پایان نامه می گذارد.
  • بسیاری از آزمون ها می توانند برای گروه ها به کار گرفته شوند که این امر صرفه جویی در زمان را به همراه دارد.
  • می توانند داده های سخت و کمی را نیز فراهم کنند.
  • آزمون ها معمولا از پیش تهیه شده اند.
  • طیف گسترده ای از آزمون ها ( که میتوان محتوای بیشتر آنها را مورد استفاده قرار داد) وجود دارند.
  • نرخ پاسخ برای گروهی که آزمون بر روی آنها اجرا شده بسیار بالا است.
  • تحلیل آن به دلیل ماهیت کمی داده ها آسان است.
نقاط ضعف آزمون ها( بویژه آزمون های هنجار شده) در انجام پایان نامه
  • اگر قرار باشد برای هر یک از شرکت کنندگان در پایان نامه خریداری شود، بسیار گران است.
  • می تواند اثرات واکنشی مانند تمایلات اجتماعی ایجاد کند.
  • ممکن است برای یک جمعیت محلی یا خاص نامناسب باشد.
  • پرسش های باز و اکتشافی وجود ندارد.
  • گاهی برای برخی از گروه های خاص دارای سوگیری است.
  • به برخی سوال های انتخاب شده در یک آزمون پاسخ داده نمی شود.
  • برخی آزمون ها فاقد داده های روان سنجی هستند.

مصاحبه در پایان نامه

در یک مصاحبه، مصاحبه گر سوال هایی را ( با فرد یا از طریق تلفن) مطرح می سازد.

  • در این روش، اعتماد و رابطه دوستانه دارای اهمیت است.
  • به وارسی ( برخلاف پرسشنامه های مداد- کاغذی ) ، شفافیت و کسب اطلاعات اضافی نیاز دارد.
  • در زیر نمونه ای از وارسی های استاندارد آورده شده است:
  • دیگر چه؟
  • آیا دلیل دیگری هم دارید؟
  • منظور شما چیست؟
  • مصاحبه ها ممکن است به گونه ی کمی یا کیفی باشند.

مصاحبه های کمی در پایان نامه

  • هنجار شده اند ( یعنی برای همه ، اطلاعات یکسانی را فراهم می سازند).
  • از پرسش های بسته پاسخ استفاده می کنند.
  • بدین منظور باید پروتکل مصاحبه تهیه شود. تفاوت اصلی میان پروتکل مصاحبه و پرسش نامه آن است که مصاحبه گر باید پروتکل مصاحبه را خوانده و پاسخ های آرایه شده را ثبت کند( پیمایش تلفنی نیز نوعی مصاحبه محسوب می شود).

مصاحبه های کیفی در پایان نامه

  • بر پایه پرسش های بازپاسخ هستند.
  • مصاحبه های کیفی ۳ گونه هستند:

  1. مصاحبه گفت و شنودی غیر رسمی

  • خود انگیخته است.
  • فاقد ساختار است.( یعنی از هیچ پروتکل مصاحبه ای استفاده نمی کند.)
  1. رویکرد هدایت مصاحبه

  • در مقایسه با مصاحبه ی گفت و شنودی غیر رسمی ، ساخت یافته تر است.
  • دارای پروتکل مصاحبه همراه با فهرستی از پرسش های باز پاسخ است.
  • مصاحبه گر می تواند ترتیب سوالات را تغییر دهد.
  • در شرایط مقتضی، مصاحبه گر می تواند تغییراتی در کلمات پرسش ایجاد کند.
  1. مصاحبه بازپاسخ هنجار شده

  • در این گونه مصاحبه، پرسش های باز در پروتکل مصاحبه نوشته شده اند و به ترتیب دقیقی مورد پرسش قرار می گیرند.
  • کلمات پرسش ها غیر قابل تغییر هستند.

نقاط قوت و ضعف مصاحبه ها در انجام پایان نامه

نقاط قوت مصاحبه ها
  • برای اندازه گیری نگرش ها و سایر محتواهای مربوط به علائق مفید هستند.
  • به مصاحبه گر اجازه ی وارسی و مطرح ساختن سوالات بعدی را می دهند.
  • می توانند اطلاعات ژرفی را فراهم آورند.
  • میتوانند اطلاعاتی را درباره ی معانی درونی و شیوه های تفکر شرکت کنندگان در اختیار پژوهشگر پایان نامه بگذارند.
  • مصاحبه های بسته پاسخ اطلاعات دقیق و مورد نیاز پژوهشگر پایان نامه را فراهم می سازند.
  • مصاحبه های تلفنی و الکترونیکی چرخش بسیار سریعی را بوجود می آورند.
  • روایی اندازه گیری نسبتا بالایی دارند.( یعنی برای پروتکل ها و مصاحبه های آزمون شده و خوش ساخت دارایی روایی و پایایی بالایی هستند).
  • می توان آنها را برای نمونه های احتمالی بکار گرفت.
  • نرخ های پاسخ نسبتا بالایی دارند و اغلب قابل دسترسی هستند.
  • برای اکتشاف و تایید مفید هستند.
نقاط ضعف مصاحبه ها
  • مصاحبه های انفرادی، معمولا گران و زمان بر هستند.
  • ممکن است اثرات واکنشی ایجاد کنند( مثلا ممکن است مصاحبه شوندگان بخواهند شما آنچه را که خواسته ی جامعه است نشان دهید).
  • ممکن است اثرات ارزیابان ایجاد کنند( مثلا مصاحبه گران آموزش ندیده ممکن است به علت سوگیری های فردی و یا مهارت های ضعیف مصاحبه، داده ها را تحریف کنند).
  • افراد مصاحبه شونده ممکن است اطلاعات مهم را به یاد نیاورند و یا فاقد خود آگاهی باشند.
  • میزان گمنام ماندن پاسخ دهندگان در سطح پایینی قرار دارد.
  • تحلیل داده های مربوط به پرسش های باز پاسخ میتواند بسیار زمان بر باشد.
  • مقادیر به اعتباریابی نیاز دارند.

گروه های کانونی در پایان نامه

گروه کانونی هنگامی بوجود می آید که یک میانجی شرایطی را فراهم آورد که گروهی همگن و کوچک (۱۲-۶ نفره)  بر یک موضوع یا مساله پژوهشی تمرکز کنند و درباره ی آن به گفتگو بپردازند.

  • جلسات گروه کانونی عموما بین یک تا سه ساعت به طول می انجامند و به صورت صوتی یا تصویری ضبط می شوند.
  • گروه های کانونی برای اکتشاف ایده ها و کسب اطلاعات ژرف درباره ی نحوه ی تفکر افراد درباره ی یک موضوع بسیار مفید هستند.

نقاط ضعف و قوت گروه های کانونی در انجام پایا نامه

نقاط قوت گروه های کانونی
  • از نظر کشف اندیشه ها و مفاهیم مفید هستند.
  • دریچه ای را به سوی تفکر درونی شرکت کنندگان باز می کنند.
  • از این طریق می توان به اطلاعات عمیقی دست یافت.
  • بدین وسیله می توان واکنش شرکت کنندگان نسبت به یکدیگر را مورد ارزیابی قرار داد.
  • امکان وارسی را فراهم می سازد.
  • بسیاری از محتواها را در دسترس قرار می دهند.
  • امکان چرخش سریع را فراهم می سازد.
نقاط ضعف گروه های کانونی
  • گاهی اوقات گران هستند.
  • احتمالا یافتن یک میانجی که تسهیل گر خوبی باشد و نیز مهارت های دوستانه را به وجود آورد دشوار است.
  • اگر شرکت کنندگان احساس کنند که مورد مطالعه یا مشاهده قرار گیرند اثرات واکنشی یا ارزیابان ایجاد شود.
  • ممکن است مباحثه تحت کنترل یک یا چند شرکت کننده قرار گیرد.
  • در صورتی که نمونه ی شرکت کنندگان ،کوچک و مقاوم باشد نتایج به دست آمده به سختی قابل تعمیم هستند.
  • ممکن است دارای میزان فراوانی از اطلاعات اضافی و یا غیر ضروری باشند.
  • ممکن است اعتبار اندازه گیری اندکی داشته باشند.
  • در مطالعه معمولا نباید از یک روش جمع آوری داده ها به تنهایی استفاده کرد.
  • به علت ماهیت باز پاسخ داده ها، تحلیل آنها می تواند زمان بر باشد.

مشاهده در پایان نامه

در این روش، پژوهشگر پایان نامه در محیط های طبیعی یا ساخت یافته به مشاهده شرکت کنندگان می پردازد.

از آنجایی که مردم معمولا به آنچه میگویند عمل نمی کنند، جمع آوری داده های مشاهده ای ( و نیز نگرشی) از اهمیت خاصی برخوردار است.

می توان مشاهده را در دو محیط انجام داد:

  • مشاهده آزمایشگاهی( که به وسیله پژوهشگر در آزمایشگاه انجام میگیرد)
  • مشاهده طبیعی( که در مکان های واقعی انجام می گیرد)

دو شکل مهم مشاهده عبارتند از:

  1. مشاهده کمی که شامل روش های هنجاریابی است و می تواند به تولید داده های کمی منجر می شود.
  • موارد زیر می تواند هنجار شده باشد.:
  • چه کسی مشاهده شده است؟
  • چه چیزی مشاهده شده است؟
  • چه زمانی مشاهده انجام شده است؟
  • کجا مشاهده انجام شده است؟
  • چگونه مشاهده انجام شده است.
  • اغلب در مشاهده کمی از ابزار های هنجار شده ( مانند چک لیست ها) استفاده می شود.
  • روش های نمونه گیری که اغلب در مشاهده کمی استفاده میشود شامل موارد زیر است:
  • نمونه گیری با فاصله زمانی( یعنی مشاهده در طی فاصله های زمانی، برای نمونه، دقیقه اول از هر فاصله ۱۰ دقیقه ای)
  • نمونه گیری رویدادی ( یعنی مشاهده پس از یک رویداد، برای نمونه مشاهده پس از طرح سوال از سوی معلم).
  1. مشاهده کیفی، که شکل اکتشافی و بازپاسخ دارد و طی آن پژوهشگر به طور گسترده ای یادداشت برداری می کند.
  • مشاهده گر کیفی میتواند روی یک پیوستار، چهار نقش متفاوت را بر عهده بگیرد:
  • مشارکت کننده تام( یعنی مبدل گشتن به عضو تمام عیاری در گروه بدون آگاه سازی مشارکت کنندگانی که فصد مطالعه آنها وجود دارد).
  • مشارکت کننده به عنوان مشاهده گر ( یعنی صرف زمان فراوان در گروه همراه با آگاه سازی مشارکت کنندگانی که قصد مطالعه آنها وجود دارد).
  • مشاهده گر به عنوان مشارکت کننده (یعنی صرف زمان محدود در گروه همراه با آگاه سازی افرادی که قصد مطالعه آنها وجود دارد).
  • مشاهده گر تام( یعنی مشاهده از بیرون بدون آگاه سازی مشارکت کنندگانی که قصد مطالعه آنها وجود دارد).

نقاط قوت و ضعف داده های مشاهده ای در انجام پایان نامه

نقاط قوت داده های مشاهده ای
  • به فرد این امکان را می دهد تا بدون تکیه بر گفته های افراد به مشاهده مستقیم رفتار آنها بپردازد.
  • تجربیات دست اولی را به ویژه هنگامی که مشاهده گر در فعالیت ها شرکت می کند در اختیار می گذارد.
  • تا حدودی می تواند رفتار را به طور عینی اندازه گیری کند( به ویژه در مشاهده های هنجار شده).
  • مشاهده گر می تواند آنچه را که اتفاق نمی افتد تعیین کند.
  • مشاهده گر می تواند به مشاهده آنچه که خارج از آگاهی افراد در موقعیت ها است توجه کند.
  • شیوه بسیار مناسبی برای کشف اتفاقات در موقعیت ها است.
  • درک اهمیت عوامل زمینه ای را آسان می کند.
  • می تواند در مورد مشارکت کنندگانی که دارای مهارت های کلامی ضعیف هستند، به کار گرفته شود.
  • می تواند اطلاعاتی را درباره آنچه افراد به بیان آن تمایلی ندارند، فراهم سازد.
  • مشاهده گر می تواند به اطلاعاتی فراتر از از درک انتخابی شرکت کنندگان در موقعیت ها دست یابد.
  • روش مناسبی برای توصیف است.
  • نسبتا واقع گراست ( زمانی که بیرون از آزمایشگاه انجام شود).
نقاط ضعف داده های مشاهده ای
  • ممکن است دلایل رفتار مشاهده شده در ابهام باقی بمانند.
  • اگر شرکت کنندگان از مشاهده ی خود توسط دیگران آگاه شوند، ممکن است اثرات واکنشی نشان دهند( برای نمونه ممکن است در هنگام مشاهده، ناهمگون رفتار کنند).
  • اثرات ارزیابان ( مانند سوگیری کارکنان و ادراک انتخابی مشاهده گران ) به وجود می آید.
  • ممکن است مشاهده گر بیش از حد به گروه نزدیک شود( یعنی اعضای گروه مورد مطالعه، بیش از اندازه با او خودمانی شوند).
  • ممکن است نمونه گیری از افراد مشاهده شده و موقعیت ها محدود باشد.
  • نمیتوان جمعیت های گسترده و یا پراکنده ای را مشاهده کرد.
  • نمیتوان برخی موقعیت ها یا موضوع های مورد علاقه را مشاهده کرد.
  • ممکن است مطالب غیر مهم و نسبتا زیادی جمع آوری شود.
  • در مقایسه با پرسشنامه ها و آزمون ها گران تر است.
  • تحلیل داده ها زمان بر است.

داده های موجود- دست دوم  در پایان نامه

داده های دست دوم (یعنی داده هایی که در اصل برای هدف های دیگری مورد استفاده قرار گرفته اند) با داده های دست اول ( یا داده هایی که برای مطالعه پژوهشی جدیدی جمع آوری شده اند) تفاوت دارد.

اسناد، داده های فیزیکی و داده های پژوهش آرشیوی از عمومی ترین داده های دست دوم هستند.

نقاط ضعف و قوت داده های دست دوم در انجام پایان نامه

نقاط قوت داده های دست دوم
  • نسبت به افکار و رفتار مردم بینش ایجاد می کند.
  • جلب توجه نمی کند و احتمال ایجاد اثرات واکنشی و ارزیابان آن بسیار اندک است.
  • می تواند برای یک برش زمانی در گذشته ( مانند داده های تاریخی) استفاده شود.
  • داده های زمینه ای و تاریخی مفیدی از افراد، گروه ها و سازمان ها فراهم می سازد.
  • برای اثبات موضوعی مفید است.
  • در موقعیت های مکانی پایه ریزی شده است.
  • برای اکتشاف مفید است.
نقاط قوت داده های پژوهش آرشیوی در پایان نامه
  • موضوعات بسیار متنوعی درباره ی آن وجود دارد.
  • ارزان است.
  • اغلب اوقات پایایی و روایی مناسبی دارد( پایایی بالای اندازه گیری)
  • مطالعه روند ها را ممکن میسازد.
  • تحلیل داده های آن اسان است.
  • اغلب بر نمونه های با کیفیت یا بسیار محتمل تکیه دارد.
نقاط ضعف اسناد و داده های فیزیکی
  • ممکن است ناقص باشد.
  • ممکن است تنها بیانگر یک دیدگاه باشد.
  • دسترسی به برخی محتواها در آن محدود است.
  • ممکن است نتواند دیدگاه مناسبی را در ارتباط با تفکر شخصی شرکت کنندگان درباره ی داده های فیزیکی ارائه دهد.
  • ممکن است در مورد همه ی افراد کاربرد نداشته باشد.
نقاط ضعف داده های پژوهشی آرشیوی در پایان نامه
  • ممکن است جمعیت مورد علاقه پژوهشگر را شامل نشود.
  • ممکن است پرسش های پژوهشی مورد علاقه پژوهشگر را در بر نگیرد.
  • ممکن است داده ها، منسوخ ( قدیمی) باشند.
  • معمولا داده های کیفی و نامحدود را در دسترس قرار نمی دهند.
  • بسیاری از یافته های مهم قبلا از درون داده ها استخراج شده اند.

آموزش تدوین پرسشنامه

تدوین پرسشنامه

موسسه آسان مشاور در راستای ارتقای سطح دانش و نیاز های علمی دانشجویان تلاش دارد تا با ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی قدمی را در بهبود هر چه بیشتر سطح علمی دانشجویان بردارد. این موسسه خدمات آموزشی و پژوهشی خود را به صورت آنلاین در سایت آسان مشاور  و برگزاری جلسات آموزشی آنلاین به صورت ویبنار با نرم افزار های خاص به دانشجویان و محقیقن عزیز ارائه می کند.یکی از این خدمات آموزش و تنظیم پرسشنامه هایی می باشد که دانشجویان نیاز دارند در بخشی از مقالات و یا پایان نامه های خود از آن استفاده کنند .

در واقع یکی از نیازهای دانشجویان در انجام امور پژوهشی، استفاده از پرسشنامه است. پرسشنامه ابزاری است که با استفاده از آن می‌توان در مدت زمان کوتاهی از تعداد زیادی از افراد، اطلاعات مشخصی را کسب نمود. برای آماده سازی پرسشنامه شما نیاز به داشتن اطلاعاتی برای تدوین آن دارید. در اینجا به طور مختصر توضیحاتی را ارئه خواهیم کرد.

نحوه ی تدوین پرسشنامه

پرسشنامه، ابزاری برای گردآوری داده های خود سنجی است که از سوی شرکت کنندگان در پژوهش مقاله یا پایان نامه کامل می شود. به طور معمول، پرسشنامه ها ابزارهای مداد کاغذی هستند ولی می توانند با قرار گرفتن در وب و از طریق مراجعه ی شرکت کنندگان به آنها کامل شوند. گاهی به پرسشنامه ها ابزارهای پیمایش نیز گفته می شود که البته معادلی مناسب است. با این حال نباید پرسشنامه های واقعی را پیمایش نامید. واژه پیمایش به فرایند جمع آوری داده ها با استفاده از پرسشنامه یا پروتکل مصاحبه اشاره می کند، بنابراین ابزار جمع آوری داده ها باید پرسشنامه یا ابزار پیمایش نامیده شود.

  • یک پرسشنامه در مقاله یا پایان نامه مجموعه ای از پرسش ها و جملات است.
  • به هنگام تهیه ی پرسشنامه حتما باید از پانزده اصل ساخت پرسشنامه پیروی شود.

پانزده اصل ساخت پرسشنامه

اصل ۱: اطمینان از اینکه سوال های پرسشنامه با هدف پژوهش در پایان نامه و یا مقاله منطبق هستند.

اصل ۲: شناخت شرکت کنندگان در پژوهش

  • پرسشنامه را شرکت کنندگان کامل خواهند کرد نه پژوهشگر.
  • با توجه به ویژگی های جمعیت شناختی و فرهنگی شرکت کنندگان احتمالی میتوان پرسشنامه ای قابل فهم برای آنها تهیه کرد.

اصل ۳ : استفاده از زبان رایج و آشنا در پرسشنامه

  • استفاده از زبان آشنا، راحت تر از زبان فنی است.

اصل ۴ : استفاده از پرسش هایی که واضح، دقیق و نسبتا کوتاه هستند.

  • در صورتی که شرکت کنندگان پرسش ها را درک نکنند، داده های ارائه شده، معتبر نخواهند بود( یعنی این پژوهش نمی تواند مفید باشد).
  • در مقایسه با پرسش های طولانی، سوال های کوتاه بسیار قابل فهم تر و کم تنش خواهند بود.

اصل ۵ : عدم استفاده از پرسش های هدایت گر یا رساننده

  • پرسش های هدایت گر، شرکت کنندگان را به سوی خواسته های پژوهشگر هدایت می کنند.
  • پرسش های رساننده دارای واژه های رساننده می باشند(یعنی واژه هایی که نوعی واکنش هیجانی یا پاسخ را در شرکت کنندگان ایجاد می کنند).
  • باید توجه داشت که پاسخ شرکت کننده نباید از واژه های به کار رفته در پرسشنامه ناشی شده باشد. همواره باید از واژه های خنثی استفاده کنید.

اصل ۶ : عدم استفاده از پرسش های دو پهلو

  • پرسش دو پهلو، دو یا چند موضوع را در یک پرسش جای داده است( مثلا آیا شما اطلاعات مورد نیازتان را از والدین و معلمان به دست می آورید؟ یک پرسش دو پهلو است. زیرا در صورت پاسخ به آن نمی توان دریافت که پاسخ دهنده به والدین اشاره می کند یا معلمان یا هر دوی آنها).
  • پرسشی که در آن واژه ی (و) استفاده شده باشد. احتمالا یک پرسش دو پهلو است.
  • پاسخ گویی به پرسش های دوگانه با ابهام همراه است. زیرا همواره وجود دو یا چند اندیشه با یکدیگر گیج کننده است.

اصل ۷:  عدم استفاده از دو کلمه منفی

  • آیا پاسخ ارائه شده از سوی شرکت کنندگان، نیازمند به کارگیری دو کلمه ی دو پرسشی است؟( برای نمونه من از اینکه معلمان در زمان کتابخانی نظارتی بر دانش آموزان نداشته باشند، موافق نیستم.) اگر چنین شرایطی وجود دارد باید پرسش را دوباره نوشت.

اصل ۸: تعیین چرایی بهره گیری از پرسش های باز یا بسته پاسخ

  • پرسش های بازپاسخ، داده های کیفی را بر پایه نوشته های شرکت کنندگان فراهم می سازند. برای نمونه چگونه مدیر می تواند اخلاق در مدرسه را بهبود بخشد. نمونه ای از یک پرسش بازپاسخ است.
  • پرسش های بسته پاسخ داده های کمی را بر پایه ی طبقه های پاسخ پژوهشگر فراهم می سازند. برای نمونه این سوال یک پرسش بسته پاسخ است:
  • به نظر شما یادگیری روش های پژوهشی تا چه حدی دشوار است؟
  • بسیار دشوار
  • تا اندازه ای دشوار
  • نه چندان دشوار
  • دشوار نیست
  • نمی دانم

عموما، از پرسش های باز پاسخ در پژوهش های اکتشافی و از پرسش های بسته پاسخ در پژوهش های تاییدی استفاده می شود.

اصل ۹ : استفاده از طبقه های متقابلا انحصاری و پاسخ های جامع در پرسش های بسته پاسخ

  • طبقه های متقابلا انحصاری، با یکدیگر هم پوشی ندارند( برای نمونه، سنین ۱۰-۰ ، ۲۰-۱۰، ۳۰-۲۰، متقابلا انحصاری نیستند و باید به شکل کمتر از ۱۰، ۱۰ تا ۱۹، ۲۰ تا ۲۹، ۳۰ تا ۳۹ و…نوشته شوند.
  • طبقات جامع همه ی پاسخ های ممکن را در بر می گیرند( برای نمونه در پیمایش ملی درباره شهروندان بزرگسال ( یا بالای ۱۸ سال) استفاده از این طبقات( ۱۹-۱۸، ۳۹-۳۰، ۴۰-۴۰، ۵۹-۵۰، ۶۹-۶۰) جامع نیست، زیرا جایی برای فردی با سنی معادل ۷۰ و یا بالاتر وجود ندارد.

اصل ۱۰ : توجه به انواع گوناگون طبقات پاسخ به منظور استفاده از آنها در پرسش های بسته پاسخ

  • مقیاس های درجه بندی که به طور عمومی و به میزان فراوان مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از:
  • مقیاس های درجه بندی عددی ( که به طور عمومی با دو نقطه پایانی و گاهی یک نقطه یا فضای مرکزی نام گذاری شده است).

              ۷           ۶           ۵           ۴           ۳           ۲            ۱

           بسیار بالا                                                                             بسیار پایین

  • مقیاس درجه بندی نام گذاری شده( گه همه ی نقاط در مقیاس نام گذاری شده اند).

              ۵                   ۴                  ۳                  ۲                 ۱

         کاملا موافق       موافق               بی نظر               مخالف            کاملا مخالف

             ۴                         ۳                      ۲                         ۱

         کاملا موافق               موافق                 مخالف                   کاملا مخالف

  • حذف نقطه میانی بر روی یک مقیاس درجه بندی( برای نمونه استفاده از ۴ نقطه به جای ۵ نقطه در مقیاس درجه بندی) تاثیر محسوسی بر الگوی پاسخ بر جا نمی گذارد. برخی پژوهشگران مقیاس درجه بندی ۵ نقطه ای و برخی دیگر مقیاس درجه بندی ۴ نقطه ای را ترجیح می دهند که البته هر دو مفید هستند.
  • در برخی موارد باید از مقیاس های درجه بندی ۴ تا ۱۲ نقطه ای استفاده شود. نگارنده مقیاس های درجه بندی ۴ یا ۵ نقطه ای را به مقیاس های دیگر ترجیح می دهد. زیرا همه ی نقاط آنها به سادگی نامگذاری می شوند.
  • استفاده از مقیاس ۱ تا ۱۰ نقطه ای توصیه نمی شود، زیرا بسیاری از پاسخ دهندگان به اشتباه نقطه ۵ را به عنوان نقطه مرکزی قلمداد می کنند( زیرا ۵ نقطه میانی است) ، در صورت بهره گیری از مقیاس های وسیع می توان از مقیاس صفر تا ده با نقطه میانی ۵ استفاده کرد و آن نقطه را نقطه ی متوسط نامید و یا نام مناسب دیگری برای ان انتخاب کرد.
  • رتبه بندی( یعنی منظم کردن پاسخ ها در یک نظم رتبه ای توسط شرکت کنندگان . مانند اولویت اول، اولویت دوم و اولویت سوم).
  • افتراق معنایی (یعنی یک پرسش و چندین مقیاس وجود دارد دارند، که با قطب های مخالف و متضاد نام گذاری شده اند و باید بوسیله شرکت کنندگان درجه بندی یا کامل شوند.
  • چک لیست ها( یعنی شرایطی که طی آن، شرکت کنندگان به بررسی همه پاسخ ها در فهرست ارائه شده می پردازند).

اصل ۱۱ : استفاده از پاسخ های چند گانه برای اندازه گیری سازه های انتزاعی

  • این کار زمانی لازم است که پژوهشگر بخواهد اندازه هایی با پایایی و روایی بالا داشته باشد.
  • یکی از رویکردها ، استفاده از مقیاس درجه بندی است( مانند مقیاس عزت نفس روزنبزگ که شامل ۱۰ پرسش است که همه ی آنها عزت نفس را اندازه گیری می کنند).
  • نام دیگر مقیاس درجه بندی، مقیاس لیکرت است، زیرا این مقیاس به وسیله روان شناسان اجتماعی معروف رنسیس لیکرت ابداع شده است.

اصل ۱۲: استفاده از چندین شیوه برای اندازه گیری سازه های انتزاعی

  • اگر فقط از یک شیوه ی اندازه گیری استفاده شود، ممکن است اندازه ی بدست آمده فقط نشان دهنده ی یکی از روش های اندازه گیری باشد.
  • از سوی دیگر، اگر از دو یا چند روش اندازه گیری استفاده شود، می توان پاسخ های مربوط به هر روش را به طور جداگانه ملاحظه کرد.(یعنی آن پاسخ ها، با روش های اندازه گیری دیگر نیز تایید شده اند یا برعکس، با روش های متفاوت، پاسخ های متفاوتی به دست آمده است). برای نمونه ممکن است پژوهشگر بخواهد عزت نفس دانش آموزان را با استفاده از مقیاس روزنبزگ (از طریق فرم خود سنجی) و مقیاس درجه بندی معلم از عزت نفس دانش آموزان اندازه بگیرد. حتی ممکن است بخواهد شرایطی فراهم آورد که طی آن، دانش آموزان نشانه هایی از عزت نفس بالا و پایین را از خود بروز دهند و پژوهشگر با استفاده از این فرصت، آنها را مشاهده کند:

    اصل ۱۳: ارائه تذکر، در صورت استفاده از جملات معکوس در برخی پرسش ها، به منظور جلوگیری از پاسخ های یکسان.

    • با معکوس کردن جمله های برخی پرسش ها می توان مطمئن شد که آیا شرکت کننده با شتاب به ابزار پاسخ داده است یا نه( این کار با چک کردن پرسش های بله و کاملا موافق انجام می شود).
    • از سوی دیگر اگر جمله های معکوس باعث بوجود آمدن پرسش هایی با دو علامت منفی شود، باید از آن صرف نظر کرد.
    • پژوهش های اخیر نشان داده اند که استفاده از جمله های معکوس، روایی و پایایی مقیاس را کاهش می دهد بنابراین بهتر است کمتر از ان استفاده شود.

    اصل ۱۴: تهیه ی پرسشنامه ای که شرکت کننده به سادگی از آن استفاده کند

    • شرکت کننده نباید در پرسشنامه دچار گیجی شده و یا چیزی از آن را جا بیاندازد.
    • دستورالعمل پرسشنامه باید روشن بوده و پیگیری پرسش ها نیز به آسانی صورت گیرد.

    اصل ۱۵: ارزیابی مقدماتی پرسشنامه

    • از این طریق، همواره می توان برخی مسائل نادیده گرفته شده را کشف کرد.
    • بهتر است آزمون مقدماتی بر روی افرادی صورت گیرد که بیشترین شباهت را با افراد شرکت کننده در پژوهش دارند.
    • پس از ارزیابی مقدماتی باید پرسشنامه را بازنگری کرد و آزمون مقدماتی را مجددا در مورد آن اجرا نمود تا کارکرد آن بهبود یابد.

    نقاط قدرت و ضعف پرسشنامه ها

    نقاط قوت پرسشنامه ها

    • برای اندازه گیری نگرش ها و فراخواندن سایر محتواها از شرکت کنندگان مناسب هستند.
    • ارزان هستند(بویژه پرسشنامه های پستی و اجرا شده گروهی).
    • می تواند اطلاعاتی را درباره ی معانی درونی و شیوه های تفکر شرکت کنندگان در اختیار بگذارند.
    • می توان آنها را برای نمونه های احتمالی به کار گرفت.
    • انعطاف پذیری سریعی دارند.
    • می توان آنها را برای گروه ها بکار گرفت.
    • به میزان زیادی به گمنامی پاسخ دهندگان توجه دارند.
    • به طور متوسط روایی اندازه گیری نسبتا بالایی دارند( یعنی پرسشنامه های مناسب و معتبر دارای روایی و پایایی بالایی هستند).
    • پرسشنامه های بسته پاسخ میتوانند اطلاعات دقیق مورد نیاز پژوهشگر را فراهم سازند.
    • پرسشنامه های باز پاسخ می توانند اطلاعات مشروحی را با زبان خود به پاسخ دهندگان ارائه دهند.
    • تحلیل داده های مربوط به پرسش های بسته پاسخ آسان است.
    • برای اکتشاف و تایید مفید هستند.

    نقاط ضعف پرسشنامه ها

    • معمولا باید کوتاه باشند.
    • ممکن است اثرات واکنشی ایجاد کنند(برای نمونه ممکن است پرسش شوندگان بخواهند تنها آنچه را که خواسته ی جامعه است، نشان دهند).
    • عدم پاسخ به پرسش های انتخابی
    • افرادی که پرسشنامه را کامل می کنند ممکن است اطلاعات مهم را به یاد نیاورند و یا فاقد خودآگاهی باشند.
    • ممکن است نرخ پاسخ پرسشنامه های پستی و یا الکترونیکی پایین باشد.
    • پرسش های بازپاسخ ممکن است بازتاب دهنده ی تفاوت های کلامی افراد باشند و نتوانند موضوعات مورد علاقه آنان را نشان دهند.
    • تحلیل داده های مربوط به پرسش های بازپاسخ زمان بر است.
    • مقادیر به اعتباریابی نیاز دارند.