تدوین پرسشنامه

آموزش تدوین پرسشنامه

تدوین پرسشنامه

موسسه آسان مشاور در راستای ارتقای سطح دانش و نیاز های علمی دانشجویان تلاش دارد تا با ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی قدمی را در بهبود هر چه بیشتر سطح علمی دانشجویان بردارد. این موسسه خدمات آموزشی و پژوهشی خود را به صورت آنلاین در سایت آسان مشاور  و برگزاری جلسات آموزشی آنلاین به صورت ویبنار با نرم افزار های خاص به دانشجویان و محقیقن عزیز ارائه می کند.یکی از این خدمات آموزش و تنظیم پرسشنامه هایی می باشد که دانشجویان نیاز دارند در بخشی از مقالات و یا پایان نامه های خود از آن استفاده کنند .

در واقع یکی از نیازهای دانشجویان در انجام امور پژوهشی، استفاده از پرسشنامه است. پرسشنامه ابزاری است که با استفاده از آن می‌توان در مدت زمان کوتاهی از تعداد زیادی از افراد، اطلاعات مشخصی را کسب نمود. برای آماده سازی پرسشنامه شما نیاز به داشتن اطلاعاتی برای تدوین آن دارید. در اینجا به طور مختصر توضیحاتی را ارئه خواهیم کرد.

نحوه ی تدوین پرسشنامه

پرسشنامه، ابزاری برای گردآوری داده های خود سنجی است که از سوی شرکت کنندگان در پژوهش مقاله یا پایان نامه کامل می شود. به طور معمول، پرسشنامه ها ابزارهای مداد کاغذی هستند ولی می توانند با قرار گرفتن در وب و از طریق مراجعه ی شرکت کنندگان به آنها کامل شوند. گاهی به پرسشنامه ها ابزارهای پیمایش نیز گفته می شود که البته معادلی مناسب است. با این حال نباید پرسشنامه های واقعی را پیمایش نامید. واژه پیمایش به فرایند جمع آوری داده ها با استفاده از پرسشنامه یا پروتکل مصاحبه اشاره می کند، بنابراین ابزار جمع آوری داده ها باید پرسشنامه یا ابزار پیمایش نامیده شود.

  • یک پرسشنامه در مقاله یا پایان نامه مجموعه ای از پرسش ها و جملات است.
  • به هنگام تهیه ی پرسشنامه حتما باید از پانزده اصل ساخت پرسشنامه پیروی شود.

پانزده اصل ساخت پرسشنامه

اصل ۱: اطمینان از اینکه سوال های پرسشنامه با هدف پژوهش در پایان نامه و یا مقاله منطبق هستند.

اصل ۲: شناخت شرکت کنندگان در پژوهش

  • پرسشنامه را شرکت کنندگان کامل خواهند کرد نه پژوهشگر.
  • با توجه به ویژگی های جمعیت شناختی و فرهنگی شرکت کنندگان احتمالی میتوان پرسشنامه ای قابل فهم برای آنها تهیه کرد.

اصل ۳ : استفاده از زبان رایج و آشنا در پرسشنامه

  • استفاده از زبان آشنا، راحت تر از زبان فنی است.

اصل ۴ : استفاده از پرسش هایی که واضح، دقیق و نسبتا کوتاه هستند.

  • در صورتی که شرکت کنندگان پرسش ها را درک نکنند، داده های ارائه شده، معتبر نخواهند بود( یعنی این پژوهش نمی تواند مفید باشد).
  • در مقایسه با پرسش های طولانی، سوال های کوتاه بسیار قابل فهم تر و کم تنش خواهند بود.

اصل ۵ : عدم استفاده از پرسش های هدایت گر یا رساننده

  • پرسش های هدایت گر، شرکت کنندگان را به سوی خواسته های پژوهشگر هدایت می کنند.
  • پرسش های رساننده دارای واژه های رساننده می باشند(یعنی واژه هایی که نوعی واکنش هیجانی یا پاسخ را در شرکت کنندگان ایجاد می کنند).
  • باید توجه داشت که پاسخ شرکت کننده نباید از واژه های به کار رفته در پرسشنامه ناشی شده باشد. همواره باید از واژه های خنثی استفاده کنید.

اصل ۶ : عدم استفاده از پرسش های دو پهلو

  • پرسش دو پهلو، دو یا چند موضوع را در یک پرسش جای داده است( مثلا آیا شما اطلاعات مورد نیازتان را از والدین و معلمان به دست می آورید؟ یک پرسش دو پهلو است. زیرا در صورت پاسخ به آن نمی توان دریافت که پاسخ دهنده به والدین اشاره می کند یا معلمان یا هر دوی آنها).
  • پرسشی که در آن واژه ی (و) استفاده شده باشد. احتمالا یک پرسش دو پهلو است.
  • پاسخ گویی به پرسش های دوگانه با ابهام همراه است. زیرا همواره وجود دو یا چند اندیشه با یکدیگر گیج کننده است.

اصل ۷:  عدم استفاده از دو کلمه منفی

  • آیا پاسخ ارائه شده از سوی شرکت کنندگان، نیازمند به کارگیری دو کلمه ی دو پرسشی است؟( برای نمونه من از اینکه معلمان در زمان کتابخانی نظارتی بر دانش آموزان نداشته باشند، موافق نیستم.) اگر چنین شرایطی وجود دارد باید پرسش را دوباره نوشت.

اصل ۸: تعیین چرایی بهره گیری از پرسش های باز یا بسته پاسخ

  • پرسش های بازپاسخ، داده های کیفی را بر پایه نوشته های شرکت کنندگان فراهم می سازند. برای نمونه چگونه مدیر می تواند اخلاق در مدرسه را بهبود بخشد. نمونه ای از یک پرسش بازپاسخ است.
  • پرسش های بسته پاسخ داده های کمی را بر پایه ی طبقه های پاسخ پژوهشگر فراهم می سازند. برای نمونه این سوال یک پرسش بسته پاسخ است:
  • به نظر شما یادگیری روش های پژوهشی تا چه حدی دشوار است؟
  • بسیار دشوار
  • تا اندازه ای دشوار
  • نه چندان دشوار
  • دشوار نیست
  • نمی دانم

عموما، از پرسش های باز پاسخ در پژوهش های اکتشافی و از پرسش های بسته پاسخ در پژوهش های تاییدی استفاده می شود.

اصل ۹ : استفاده از طبقه های متقابلا انحصاری و پاسخ های جامع در پرسش های بسته پاسخ

  • طبقه های متقابلا انحصاری، با یکدیگر هم پوشی ندارند( برای نمونه، سنین ۱۰-۰ ، ۲۰-۱۰، ۳۰-۲۰، متقابلا انحصاری نیستند و باید به شکل کمتر از ۱۰، ۱۰ تا ۱۹، ۲۰ تا ۲۹، ۳۰ تا ۳۹ و…نوشته شوند.
  • طبقات جامع همه ی پاسخ های ممکن را در بر می گیرند( برای نمونه در پیمایش ملی درباره شهروندان بزرگسال ( یا بالای ۱۸ سال) استفاده از این طبقات( ۱۹-۱۸، ۳۹-۳۰، ۴۰-۴۰، ۵۹-۵۰، ۶۹-۶۰) جامع نیست، زیرا جایی برای فردی با سنی معادل ۷۰ و یا بالاتر وجود ندارد.

اصل ۱۰ : توجه به انواع گوناگون طبقات پاسخ به منظور استفاده از آنها در پرسش های بسته پاسخ

  • مقیاس های درجه بندی که به طور عمومی و به میزان فراوان مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از:
  • مقیاس های درجه بندی عددی ( که به طور عمومی با دو نقطه پایانی و گاهی یک نقطه یا فضای مرکزی نام گذاری شده است).

              ۷           ۶           ۵           ۴           ۳           ۲            ۱

           بسیار بالا                                                                             بسیار پایین

  • مقیاس درجه بندی نام گذاری شده( گه همه ی نقاط در مقیاس نام گذاری شده اند).

              ۵                   ۴                  ۳                  ۲                 ۱

         کاملا موافق       موافق               بی نظر               مخالف            کاملا مخالف

             ۴                         ۳                      ۲                         ۱

         کاملا موافق               موافق                 مخالف                   کاملا مخالف

  • حذف نقطه میانی بر روی یک مقیاس درجه بندی( برای نمونه استفاده از ۴ نقطه به جای ۵ نقطه در مقیاس درجه بندی) تاثیر محسوسی بر الگوی پاسخ بر جا نمی گذارد. برخی پژوهشگران مقیاس درجه بندی ۵ نقطه ای و برخی دیگر مقیاس درجه بندی ۴ نقطه ای را ترجیح می دهند که البته هر دو مفید هستند.
  • در برخی موارد باید از مقیاس های درجه بندی ۴ تا ۱۲ نقطه ای استفاده شود. نگارنده مقیاس های درجه بندی ۴ یا ۵ نقطه ای را به مقیاس های دیگر ترجیح می دهد. زیرا همه ی نقاط آنها به سادگی نامگذاری می شوند.
  • استفاده از مقیاس ۱ تا ۱۰ نقطه ای توصیه نمی شود، زیرا بسیاری از پاسخ دهندگان به اشتباه نقطه ۵ را به عنوان نقطه مرکزی قلمداد می کنند( زیرا ۵ نقطه میانی است) ، در صورت بهره گیری از مقیاس های وسیع می توان از مقیاس صفر تا ده با نقطه میانی ۵ استفاده کرد و آن نقطه را نقطه ی متوسط نامید و یا نام مناسب دیگری برای ان انتخاب کرد.
  • رتبه بندی( یعنی منظم کردن پاسخ ها در یک نظم رتبه ای توسط شرکت کنندگان . مانند اولویت اول، اولویت دوم و اولویت سوم).
  • افتراق معنایی (یعنی یک پرسش و چندین مقیاس وجود دارد دارند، که با قطب های مخالف و متضاد نام گذاری شده اند و باید بوسیله شرکت کنندگان درجه بندی یا کامل شوند.
  • چک لیست ها( یعنی شرایطی که طی آن، شرکت کنندگان به بررسی همه پاسخ ها در فهرست ارائه شده می پردازند).

اصل ۱۱ : استفاده از پاسخ های چند گانه برای اندازه گیری سازه های انتزاعی

  • این کار زمانی لازم است که پژوهشگر بخواهد اندازه هایی با پایایی و روایی بالا داشته باشد.
  • یکی از رویکردها ، استفاده از مقیاس درجه بندی است( مانند مقیاس عزت نفس روزنبزگ که شامل ۱۰ پرسش است که همه ی آنها عزت نفس را اندازه گیری می کنند).
  • نام دیگر مقیاس درجه بندی، مقیاس لیکرت است، زیرا این مقیاس به وسیله روان شناسان اجتماعی معروف رنسیس لیکرت ابداع شده است.

اصل ۱۲: استفاده از چندین شیوه برای اندازه گیری سازه های انتزاعی

  • اگر فقط از یک شیوه ی اندازه گیری استفاده شود، ممکن است اندازه ی بدست آمده فقط نشان دهنده ی یکی از روش های اندازه گیری باشد.
  • از سوی دیگر، اگر از دو یا چند روش اندازه گیری استفاده شود، می توان پاسخ های مربوط به هر روش را به طور جداگانه ملاحظه کرد.(یعنی آن پاسخ ها، با روش های اندازه گیری دیگر نیز تایید شده اند یا برعکس، با روش های متفاوت، پاسخ های متفاوتی به دست آمده است). برای نمونه ممکن است پژوهشگر بخواهد عزت نفس دانش آموزان را با استفاده از مقیاس روزنبزگ (از طریق فرم خود سنجی) و مقیاس درجه بندی معلم از عزت نفس دانش آموزان اندازه بگیرد. حتی ممکن است بخواهد شرایطی فراهم آورد که طی آن، دانش آموزان نشانه هایی از عزت نفس بالا و پایین را از خود بروز دهند و پژوهشگر با استفاده از این فرصت، آنها را مشاهده کند:

    اصل ۱۳: ارائه تذکر، در صورت استفاده از جملات معکوس در برخی پرسش ها، به منظور جلوگیری از پاسخ های یکسان.

    • با معکوس کردن جمله های برخی پرسش ها می توان مطمئن شد که آیا شرکت کننده با شتاب به ابزار پاسخ داده است یا نه( این کار با چک کردن پرسش های بله و کاملا موافق انجام می شود).
    • از سوی دیگر اگر جمله های معکوس باعث بوجود آمدن پرسش هایی با دو علامت منفی شود، باید از آن صرف نظر کرد.
    • پژوهش های اخیر نشان داده اند که استفاده از جمله های معکوس، روایی و پایایی مقیاس را کاهش می دهد بنابراین بهتر است کمتر از ان استفاده شود.

    اصل ۱۴: تهیه ی پرسشنامه ای که شرکت کننده به سادگی از آن استفاده کند

    • شرکت کننده نباید در پرسشنامه دچار گیجی شده و یا چیزی از آن را جا بیاندازد.
    • دستورالعمل پرسشنامه باید روشن بوده و پیگیری پرسش ها نیز به آسانی صورت گیرد.

    اصل ۱۵: ارزیابی مقدماتی پرسشنامه

    • از این طریق، همواره می توان برخی مسائل نادیده گرفته شده را کشف کرد.
    • بهتر است آزمون مقدماتی بر روی افرادی صورت گیرد که بیشترین شباهت را با افراد شرکت کننده در پژوهش دارند.
    • پس از ارزیابی مقدماتی باید پرسشنامه را بازنگری کرد و آزمون مقدماتی را مجددا در مورد آن اجرا نمود تا کارکرد آن بهبود یابد.

    نقاط قدرت و ضعف پرسشنامه ها

    نقاط قوت پرسشنامه ها

    • برای اندازه گیری نگرش ها و فراخواندن سایر محتواها از شرکت کنندگان مناسب هستند.
    • ارزان هستند(بویژه پرسشنامه های پستی و اجرا شده گروهی).
    • می تواند اطلاعاتی را درباره ی معانی درونی و شیوه های تفکر شرکت کنندگان در اختیار بگذارند.
    • می توان آنها را برای نمونه های احتمالی به کار گرفت.
    • انعطاف پذیری سریعی دارند.
    • می توان آنها را برای گروه ها بکار گرفت.
    • به میزان زیادی به گمنامی پاسخ دهندگان توجه دارند.
    • به طور متوسط روایی اندازه گیری نسبتا بالایی دارند( یعنی پرسشنامه های مناسب و معتبر دارای روایی و پایایی بالایی هستند).
    • پرسشنامه های بسته پاسخ میتوانند اطلاعات دقیق مورد نیاز پژوهشگر را فراهم سازند.
    • پرسشنامه های باز پاسخ می توانند اطلاعات مشروحی را با زبان خود به پاسخ دهندگان ارائه دهند.
    • تحلیل داده های مربوط به پرسش های بسته پاسخ آسان است.
    • برای اکتشاف و تایید مفید هستند.

    نقاط ضعف پرسشنامه ها

    • معمولا باید کوتاه باشند.
    • ممکن است اثرات واکنشی ایجاد کنند(برای نمونه ممکن است پرسش شوندگان بخواهند تنها آنچه را که خواسته ی جامعه است، نشان دهند).
    • عدم پاسخ به پرسش های انتخابی
    • افرادی که پرسشنامه را کامل می کنند ممکن است اطلاعات مهم را به یاد نیاورند و یا فاقد خودآگاهی باشند.
    • ممکن است نرخ پاسخ پرسشنامه های پستی و یا الکترونیکی پایین باشد.
    • پرسش های بازپاسخ ممکن است بازتاب دهنده ی تفاوت های کلامی افراد باشند و نتوانند موضوعات مورد علاقه آنان را نشان دهند.
    • تحلیل داده های مربوط به پرسش های بازپاسخ زمان بر است.
    • مقادیر به اعتباریابی نیاز دارند.

     

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

دوست دارید به بحث ملحق شوید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *