نگارش مقاله

آموزش شیوه مقاله نویسی

 شیوه مقاله نویسی

از مهمترين روشهای انتقال اطلاعات، تدوين و انتشار مقاله علمي است، مقاله به منزله يك سند علمي و مالك ارزيابي توان علمي نويسنده است.

مراحل پژوهش

  1. مسأله يابي و طرح تحقيق
  2. اجراي تحقيق: گردآوري اطالعات، ارزيابي، داوري و نتيجه گيري
  3. تدوين گزارش در قالبهاي كتاب، پايان نامه يا مقاله علمي

طرح پژوهش:به نقشه كار پژوهشگر براي حل مسأله پژوهش گفته ميشود.

اجزای یك مقاله علمی

  1. صفحه عنوان شامل:آرم دانشکده، موضوع مقاله ، نام استاد راهنما، ، نام پژوهشگران پژوهشي ، فصل و سال تدوين ذكر شود.

۲٫چكيده

۳٫كليد واژه

  1. فهرست مطالب
  2. مقدمه
  3. بدنه و متن اصلي
  4. نتيجه

۸٫استنادات (منابع و مأخذ)

توضيح تفصيلي اين اجزا به شرح ذيل است:

  1. عنوان

پختگي عنوان، حاكي از توان علمي نويسنده و عنوان نامناسب ارزش مقاله را كم ميكند. اين عنوان ناظر به مسأله تحقيق و پرسش اصلي است. همچنين پوشش دهنده ي واژگان كليدي است. پس بايد گويا و رسا باشد، در عين حال اختصار عنوان، يك امتياز است و كلمات بايد بين سه تا هشت كلمه باشد. عنوان نبايد اعم يا اخص از محتواي مقاله يا از روي تعصب باشد. زمان انتخاب عنوان ميتواند در ابتدا و يا تكميل يا در حين كار يا پس از تكميل و در انتها باشد و تا آخرين مراحل امكان تعويض داشته باشد. از عناوين كليشه اي بايد پرهيز شود  و در مقالات علمي،عنوان بايد علمي و به دور از صنايع ادبي و ابهام آميز باشد.

  1. چكیده مقاله

در چكيده بايد با استفاده از كلمات متن، عصاره مقاله را در ۱۵۱ تا ۲۱۱ كلمه آورده شود. آن خلاصه جامعي از محتواي يك گزارش پژوهشي است كه هدف ها، پرسش ها، روش ها و يافته هاي پژوهش را به اختصار دارد و اين آيينه پژوهش است و مخاطب را تحريص و تشويق به خواندن ميكند. اجزاي چكيده شامل دلايل نگارش و بيان مسئله و مشكلي است كه در مقاله مورد توجه قرار گرفته و نظرهاي مختلف پيرامون آن بررسي شده و ادله ها و شواهد كافي در همان راستا بررسي و نتايج علمي بدست آمده را باز مينمايد و بايد از زبان خود پژوهشگر(نه نقل قول) به صورت فعل ماضي آورده شود. در چكيده بهتر است كلمات كليدي هم بيايد. چكيده غير از فهرست يا مقدمه است و جزئي از محتواي مقاله و اجمالي از مطالب تفصيلي آن است و از طريق مطالعة فهرست مطالب، مقدمه و نتايج نوشته ميشود. در چكيده لازم نيست به منابع و مآخذ، ارجاعي انجام شود و از بيان خطابي، مثال و توضيح مفاهيم پرهيز ميشود. براي مهارت افزايي در اين رابطه، بهتر است چكيده مقالات علمي مطالعه و مرور شود تا الگويي فرا راه محققان باشد. چكيده در حقيقت بخش كامل، جامع و مستقل از اصل گزارش است پس نبايد پيش از گزارش پژوهش تهيه شود.

آسیب های چكیده نویسی

  1. تبديل چكيده به فهرست: چكيده هرگز مروري بر مباحث اثر تحقيقي و رساله نيست، بنابراين نبايد آن را با گزارش فهرست اثر اشتباه گرفت.
  2. تبديل چكيده به طرح مسئله: برخي از افراد، در چكيده به شرح و تفصيل موضوع پايان نامه، مسائل آن و ضرورت بحث از مسئله ميپردازند كه نادرست است. البته بيان اجمالي مسئله نيز از مباحث چكيده است، اما سهم آن متناسب با سهم حجم چكيده است، نه اينكه اهم مطالب چكيده بر محور بيان مسئله بنا شده باشد.
  3. ارجاع به مآخذ: پرداختن به معرفي منابع و مآخذ در چكيده نيز، نادرست است.
  4. بيان خطابي: ادبيات چكيده بايد همانند ادبيات رساله يا مقاله باشد. در واقع، استفاده از بيان شعارگونه، عبارت پردازي خطابه در شأن رساله و مقاله علمي نيست.
  1. كلید واژه

كلماتي است برآمده از متن مرتبط با موضوع اصلي مقاله كه خواننده با مطالعه آنها، به محتواي اصلي پژوهش پي مي برد. در حقيقت، كليد واژه ها، در حكم موضوعات جزئي مقاله اند كه پس از چكيده ميآيند. واژگان كليدي به خواننده كمك ميكند تا پس از خواندن چكيده و آشنايي اجمالي با روند تحقيق، بفهمد چه مفاهيم و موضوعاتي در اين مقاله مورد توجه قرار گرفته است.

كليد واژه در مقاله، نقش «نمايه»و در كتابها و پايان نامه ها، نقش فهرست را دارند. اين واژگان، نماي كلي مقاله را در ذهن تداعي ميكنند. ميانگين واژه هاي كليدي يك مقاله، پنج تا هفت، كلمه است (سرمد، ۱۳۷۱، ص ۳۲۱ )انتخاب درست كليد واژه ها به نمايه سازي استاندارد مقاله در پايگاههاي  الكترونيكي علمي – پژوهشي كمك ميكند و دسترسي مخاطبان را به مقاله تسهيل مينمايد. كليد واژه هاي اصلي بايد با عنوان و مسأله تحقيق و در حد امكان با سرفصل ها تناسب داشته باشد.

  1. مقدمه

يكي از بخش هاي مهم مقاله علمي و روزني براي ورود خواننده به دنياي درون مقاله و در حكم نقشه راه است. وظايف اصلي مقدمه، روشن ساختن موضوع، مشخص نمودن هدف و به دست دادن طرح و نقشه ارايه مطالب است.در مقدمة مقاله، مسئله تحقيق و ضرورت انجام آن و اهداف آن از نظر بنيادي و كاربردي به صورت مختصر بيان ميشود و از ذكر جزئيات پرهيز ميشود. معمولا داوران و ارزيابان براي شناخت قوت علمي مقاله، تنها به مقدمه و نتيجة آن نظر ميكنند، بنابراين بايد آن را دقيق و مناسب متن مقاله بنويسيم.  هدف اصلي يك مقدمه حرفه اي، پاسخ به پرسشهايي چون: اين تحقيق چه اهميتي دارد؟ چه كساني از آن بهره مند ميشوند؟ چه نيازي به حل اين مسأله داريم؟ و چه انگيزهاي باعث شد تا اين مقاله نوشته شود؟ در واقع يك مقدمه خوب شامل توضيح درباره پيشينه تحقيق، ضروت ها، روش، ساختار، مباحث و منطق حاكم بر فصول است و اينكه چرا اين تحقيق ادامه منطقي گزارش هاي پيشين است. مقدمه نبايد مفصل و طولانی  باشد بهتر است حداكثر دو صفحه يا يك ششم كل مقاله باشد. سير نگارش مقدمه هم از مطالب عام به خاص است. از جنبه هاي كلي شروع ميشود و رفته رفته به بخشهاي تخصصي تر مي پردازد.

محقق بايد پرسش هاي پژوهش خود را به صورت استفهامي بيان كرده و به تعريف متغيرهاي تحقيق به صورت عملياتي بپردازد(هومن، ۱۳۷۸، ص.۸۷)

  1. متن اصلی و بدنه مقاله

قسمت اصلي مقاله است كه در آن به سئوالات تحقيق به طور تفصيلي پاسخ ميدهد. پس تا زماني كه محقق مسأله خود را حل نكرده و يا به آن نزديك نشده، نبايد اقدام به نگارش كند. عبارات بدنه بايد مستند به منابع معتبر و مستدل به برهان باشد و از آوردن عباراتي كه در درستي آنها شك دارد، پرهيز نمايد. تعيين محورهاي داخلي در بدنه مقاله، ارتباط و انسجام منطقي در بين قسمتهاي مختلف را تقويت مينمايد. در تعيين عناوين داخلي مقاله ميتوان از سئوالات  فرعي كمك گرفت و هر كدام از عناوين داخلي ميتوانند پاسخ به يك سئوال فرعي باشند. در صورت نياز مي توان عنوان هاي داخلي را به موضوعات عناوين جزئي تر تبديل كرد و به سئوالات ريزتر و ساده تر كه پاسخ آنها، تنها به چند پاراگراف نياز دارد، رسيد. حجم مقاله نيز به نوع مجله و سفارش دهندة آن بستگي دارد؛ امّا بهترين مقاله، نوشتاري است كه با كمترين كلمات، بيشترين محتواي علمي را توليد و به حل مسأله اي بي انجامد. جمله  هاي ساده، گويا و صحيح از ضروريات يك متن علمي است. اگر جملاتی  از متن مقاله به لحاظ دستوري يا علمي استوار نباشد تأثير ناخوشايندي به مخاطب و اعتماد او گذارده و كل مقاله را زير سوال ميبرد. پس تنها مهارت در جمله سازي و عبارت پردازي براي توليد يك مقاله علمي كافي نيست بلكه بايد چينش صحيح جملات و تركيب درست آنها را آموخت و گام نخست در اين ميسر، نگارش پاراگرفهاي استاندارد است.

 پاراگراف، بخش كوتاهي از يك متن است كه درباره يك موضوع جزئي سخن ميگويد هر پاراگراف با يك جمله اصلي شروع ميشود و همان جمله بايد حاوي ايده ي اصلي پاراگراف باشد. در ادامه جملات توضيحي خواهند آمد كه هر كدام ادامه منطقي جمله قبل است. همچنين هر پاراگراف بايد از استقلال نسبي برخوردار و مانند يك يادداشت كوچك باشد. شمار كلمات هر پاراگراف، زير ۱۵۰ كلمه است. هر بند (پاراگراف) نبايد طولانی باشد و به مطلبي مهم بيفزايد. در ابتداي هر بند از حروف «واو» يا «كه» حروف ربطند و نشان ميدهد، بند مستقلي نيست استفاده نميشود. افزون بر استدلال و تأملات محقق،لازم است هر مقاله اي با مجموعه اي از آثار مرتبط با موضوع خود، در ارتباط باشد از اين رو سعي ميشود با نقل قول مستقيم يا غير مستقيم (بازنويسي، تلخيص) اين ارتباط علمي برقرار شده و از منابع معتبر دست اول استفاده شود. البته ارجاعات محقق نبايد به قدري زياد باشد كه تحليل نگارنده را كم رنگ نمايد. ناگفته نماند كه اشاره به نظريات رقيب در حل مسأله، نقد مستند و مستدل آنها با بيان نظريه برگزيده و دفاع از آن، عمده ترين مباحث بدنه يك مقاله است. بنابراين بايد از هرگونه بحث مفصل در تحليل پيش فرضها، مباني و مباحث مقدماتي پرهيز شود و در صورت نياز به يك مطلب فرعي، آن را در پاورقي ذكر كرد. توجه داشته باشيم كه در ارزيابي مقالات، معمولاً به اعتبار علمي منابع و كفايت ادله و صحت نتايج آن معطوف ميشوند.

  1. نتیجه

در اين قسمت توصيف كلامی  مختصر و مفيدي از آنچه به دست آمده، ارايه ميشود. در حقيقت بايد مشخص شود كه مقاله به روشن شدن مسئله چه كمكي كرده است. بنابراين دستاوردها و حاصل پژوهش، بدون بيان ادله و شواهد در بخش پاياني بيان مي شود. نتيجه برخلاف چكيده متضمن تعريف و بيان مسأله، ضرورت تحقيق، ذكر ادله و ديدگاههاي رقيب نيست. نتيجه نشان ميدهد كه مقاله حاضر چه نوآوري هايي داشته و چه مشكلي را حل نموده است. بر حسب اهميت آنها، روش متداول بيان نتايج، آن است كه ابتدا مهمترين و سپس يافته هاي كم اهميت تر ارائه ميشود (هومن: ۱۳۷۸، ص . ۱۱ )توجه داشته باشيم كه مقاله:گزارش مستند و مستدل از تحقيق است اما نتيجه مقاله، گزارش نتايج تحقيق بدون ذكر استدلال، استناد و ارجاع است. نتيجه مقاله در حقيقت، پاسخ به سئوالاتی است كه از ابتدا طرح شده و اين نتايج، يافته هاي مستدل و مستند و در متن مقاله است بنابراين از هرگونه عبارت پردازي و ادعاي به اثبات نرسيده، بايد شديداً خودداري نمود. نتايج معمولا مبتني بر ترتيب منطقي پرسش ها يا فرضيه ها و نيز وابسته به تأييد يا تأييد نشدن فرضيه هاست و ترتيب بيان نتايج نيز بر حسب ترتيب تنظيم سوالها و فرضيه هاي آنها است. (سيف، ۱۳۷۵، ص . ۳۱)

تبصره: چنانچه مقاله پيوست يا ضمايمي داشته باشد، قبل از استنادات قرار ميگيرد.

  1. پيشنهادات

  محقق درپايان تحقيق مي تواند پيشنهادات جديدي را به ساير پژوهشگران درخصوص زواياي ناكاويده موضوع ارائه نمايد و با تعيين زواياي مختلف مواردي را كه خود به تحقيق نشسته يادآور شود و زواياي باقي مانده را به درستي تبيين واز ديگران بخواهد كه پاسخ گوي اين نيازها باشند و اظهار اميدواري كند كه اين معضلات در پرتو اهتمام آنان به انجام برسد.

  1. استنادات

اعتبار علمي مقاله به مستند و مستدل بودن آن است. ارائه فهرست كاملي از مراجع مقاله با رعايت اصل امانتداري و اخلاق پژوهشي مورد انتظار است. البته سبك هاي استنادات در كتاب ها و مقالات متنوع است. معمولاٌ در راهنماي نويسندگان مجله يا جشنواره علمي در چگونگي ارجاعات پيروي ميشود. اما ارجاع در پايان مقاله، ارجاع در پاورقي و ارجاع در متن، سه شيوه ي عمده استناد است كه شيوه اخير به علت سهولت، سرعت، ايجاد تمركز ذهني براي خواننده و رواج جهاني آن، بر دو شيوه قبلي برتري دارد و آن ارجاع درون متني است كه نام صاحب اثر، تاريخ انتشار و شماره جلد و صفحه را ميآورند. مانند(مطهري، ۱۳۸۲، ج ۳، ص ۱۵۱) امّا نام اثر نمي آيد. درباره مشخصات كتاب شناختي منابع تحقيق (كتاب نامه) كه در پايان مقاله ميآيد، هماهنگ ترين روش، همسويي با روش ارجاع نويسي در بدنه ي اصلي مقاله است كه در پي مي آيد. البته نبايد در ارجاعات و نقل قولها افراط كرد در آن صورت مقاله به مجموعه يادداشت ها و تحليل هاي ديگران تبديل شده و از ارزش علمي آن كاسته ميشود. ارجاعات در دو بخش پاورقي و منابع به شكل زير صورت ميگيرد:

الف) زیرنویس (پاورقی) توصیفی

توضيحات اضافي يا اصطلاحی كه نمي توان براي حفظ انسجام متن، آن را درون متن آورد، مي توان زير صفحه با مشخص كردن شماره بيايد. توضيحات بايد حتي الامكان خلاصه باشد. ترجمه آيات و روايات در متن فارسي بيايد و در صورت نياز ميتوان متن عربي را در پاورقي آورد. كلمه هاي بيگانه در داخل متن حتماً بايد به فارسي نوشته شود و صورت خارجي آنها در پاورقي بيايد اينها در مورد اصطلاحات تخصصي يا نام اشخاص است در موارد ضروري كه بايد نام خارجي در متن بيايد بايد در كنار صورت فارسي داخل پرانتز نوشته شود (غلامحسین زاده، ۱۳۷۲، ص ۱۷)توجه كنيم

درهر متن يكبار معادل انگليسي آوردن آن واژه كفايت ميكند.

ب)  ارجاع در منابع

محقق بايد در پايان مقاله، فهرستي از منابع و مآخذي كه در متن به آنها استناد كرده است را به ترتيب حروف الفباي نام خانوادگي بياورد. تنها منابعي ميآيد كه در متن از آنها استفاده شده است. در ذكر منبع حداقل پنج دسته اطلاعات، ضروري به نظر ميرسد: -۱ نام خانوادگي و نام مؤلف يا مؤلفان -۲ تاريخ انتشار اثر -۳ عنوان اثر -۴ نام شهر -۵ نام ناشر(البته اگر كتاب تجديد چاپ شده باشد، شماره چاپ آن هم ميآيد) جداسازي اين اطالعات با نقطه و جداسازي اجزاي مختلف هر يك با ويرگول (،) است مانند:

در تك مؤلف

جوادي، آملي،عبدالله (۱۳۷۲) هدايت در قرآن )چاپ سوم.( تهران: مركز نشر فرهنگي رجاء.

–       در ارجاع منابع از دو مؤلف یا بیشتر به شكل زیر می آید:

سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازي، زهره. (۱۳۷۱) روشهاي تحقيق در علوم رفتاري (چاپ سوم) تهران:نشر آگاه.

–  آثار دارای مترجم به شكل زیر میآید:

صدر الدين شيرازي، محمد . (۱۳۷۵) شواهد الربوبيه( چاپ دوم) ترجمه جواد مصلح.تهران:انتشارات سروش.

–   آثار با عنوان سازمانها و نهادها:

مركز اسناد و مدارك علمي، وزارت آموزش و پرورش (۱۳۶۲) واژه نامه فارسي – انگليسي. تهران: نشر

مؤلف

–       آثار به جای مؤلف ویراستاریا چند نفر گردآورنده یا مجموعه مقاالت به شكل زیر:

شفيع آبادي، عبدالله گردآورنده)،  (۱۳۷۱) مجموعه مقالات جنگ رواني. تهران:انتشارات سمت.

توضیحات بیشتر دربارة شیوه ارجاع منابع

در جهت امانت داري انديشه هاي ديگران و براي اطلاع رساني بيشتر خواننده براي مراجعه به متون منابع اصلي، بايد ارجاعات آورده شود. بنابراين هرگاه در متن مقاله، مطلبي از يك كتاب، مجله يا… به صورت مستقيم يا غير مستقيم نقل شود بايد پس از بيان مطلب آن را مستند ساخت. اين مستندسازي شيوه هاي مختلفي دارد.

شیوه ارجاع در متن

در استناد نام مؤلف و صاحب اثر بدون القاب: آقا، خانم، استاد، دكتر، پروفسور، حجت الاسلام، آيت الله و امثال آن آورده ميشود مگر در جايي كه لقب جزو نام مشخص شده باشد مانند خواجه نصير الدين طوسي، آخوند خراساني، امام خميني، علامه طباطبايي (دهنوي۱۳۷۱،ص ۲۷)

 اثر با يك مؤلف: پس از آوردن متن، داخل پرانتز: نام خانوادگي،تاريخ انتشار، شماره صفحه به ترتيب مي آيد و پس از آن نقطه مي گذاريم مانند (ابطحي، ۱۳۸۲، ص . ۲۷)

اثر با بيش از يك مؤلف باشد، نام خانوادگي آنان به ترتيب به همراه سال انتشار و شماره صفحه مي آيد مانند (سرمد، بازرگان، حجازي، ۱۳۷۱، ص ۵۰ )و اگر بيش از سه مؤلف بود: نام خانوادگي اولين مؤلف و به دنبال آن عبارت «و همكاران» يا «ديگران »و سپس سال انتشار و شماره صفحه ميآيد مانند (نوربخش و ديگران، ۱۳۶۶، ص ۷۵)

اثر با نام سازمانها و نهادها:

به جاي نام مؤلف، نام سازمان مي آيد مانند (فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي، ۱۳۸۲، ص ۳۴)

دو يا چند اثر يك مؤلف:

همه آنها داخل پرانتز به ترتيب تاريخ نشر مي آيد مانند (والاس، ۱۹۸۰، ص ۱۵؛ ۱۹۸۸، ص ۲۷؛ ۱۹۹۰، ص ۵).و اگر چند اثر يك مؤلف در يك سال منتشر شده باشد آثار مختلف او با حروف الفبا از هم متمايز ميگردند مانند( احمدي،۱۳۶۵الف،ص۲۲؛۱۳۶۵ب،ص۱۶)

استناد آيات و روايات:

ابتدا نام سوره و سپس شماره آيه ذكر ميشود، مانند : (بقره، ۳۹ )در خصوص نهج البلاغه  نام كتاب و شماره خطبه يا نامه (نهج البلاغه، خطبه ۳۳) و روايات غير نهج البلاغه، نام گردآورنده روايات، تاريخ نشر، شماره جلد و صفحه مانند(مجلسی،۱۴۰۳،ج۵۶،ص۱۹۸)

ارجاع دهي مقاالات:

ابتدا نام مؤلف يا مؤلفان، سپس تاريخ انتشار، بعد عنوان مقاله، به دنبال آن نام مجله و شماره آن ذكر ميشود آنگاه شماره صفحات آن مقاله در آن مجله با حروف مخفف صص در فارسي و PP در انگليسي، مانند حداد عادل، غلامعلی (۱۳۷۵)، انسان عيني، فصلنامه حوزه و دانشگاه، ش ۹، صص .۳۵-۴۱

ارجاع پايان نامه و رساله پس از ذكر عنوان بايد ذكر شود كه آن منبع پايان نامه كارشناسي ارشد يا رساله دكتر و به صورت چاپ نشده است،

سپس نام دانشگاه به شكل زير:

ايزدپناه، عباس (۱۳۷۱) مباني معرفتي مشاء و اهل عرفان. پايان نامه كارشناسي ارشد. چاپ نشده. دانشگاه قم.

ارجاع از يك روزنامه همانند ارجاع مقاله در مجله است مانند:

(محمودي، اكبر ۱۳۷۵ ،۲۱ مهر)موانع توسعه در ايران. روزنامه كيهان. ص .۶

ارجاع فرهنگ نامه و دائرة المعارف

در ارجاع نام سرپرست و بقيه موارد مثل كتاب عمل ميشود، مانند:

بجنوردي، سيد كاظم و همكاران (۱۳۷۷)، دائرة المعارف بزرگ اسالمي (چاپ  دوم.) تهران. مركز دائرة

المعارف بزرگ اسالمي.

ارجاع كنفرانسها، سمينارها و گزارش

  • مطلبي از دايرة المعارف در شبكه وب

Seven  years  war.Pritannicaonline.vers ,812.Apr.1998.

Encyclopaedia Britannica. 02 nov 2030http://www.eb.om;181/.

ارائه گزارش از همايش و سمينارها بايد به شكل زير باشد (سلطاني، ۱۳۶۳، ص . ۱۹ )همايش بين المللي نقش دين در بهداشت و روان (۱۳۸۰) چكيده مقالات اولين همايش بين المللي نقش دين در بهداشت روان. تهران: دانشگاه علوم پزشكي ايران.

نقل از منابع الكترونيكي (اينترنت)

امروز نقل از منابع اينترنتي يكي از منابع ارجاعي است كه در ذكر آن اطالعات ضروري به ترتيب زير بيان ميشود. بارلو،جان پي .(۱۹۹۶) درخت يوشع ميلرزد. در مجله CORE (روي خط اينترنت.) ج ۸، ش ۱، ( نقل شده تاريخ۲۵ مارس ۱۱۱۶، قابل دسترسي در:

  • ارجاع يك مقاله در مجله الكترونيكي

Miles, Adrian. Singin in the Rain: Ahypertextual Reading. “Postmodern Culture 8.2(1118).12 nov 2111.

http://muse.jhu.edu/jourals/pme/voo8.8.2  miles.html

:Pub/Zines/c.Re-Zine file:ptp.e text.org pirectorg .g. 8corel.

 

  • در ارجاع يك كتاب الكترونيكي در شبكه وب

Austen, Jane. Pride and prejudice.ED.henrychurchyrd. Nov

.http://www.pemberley.com/jahein;o/pridprej.html.

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

دوست دارید به بحث ملحق شوید؟
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *